Szczepienia w ciąży: które są bezpieczne dla mamy i dziecka? [Wywiad z ekspertem]

Szczepienia w ciąży
fot.: thinkstockphotos.com
Ginekolodzy zbyt rzadko informują kobiety ciężarne o korzyściach, jakie może odnieść ona i dziecko ze szczepień.

Szczepienia w ciąży: które są bezpieczne dla mamy i dziecka? O profilaktyce kobiet planujących lub będących w ciąży oraz szczepieniach w ciąży rozmawiamy z dr Joanną Stryczyńską-Kazubską, członkiem Zarządu Polskiego Towarzystwa Wakcynologii.

Czy szczepienia w ciąży są wskazane? Każda matka zastanawia się, jak najlepiej zabezpieczyć swoje nowonarodzone dziecko przez zachorowaniami. Zazwyczaj temat szczepień młodzi rodzice zaczynają zgłębiać dopiero po porodzie. Niewiele kobiet zastanawia się nad tą kwestią w okresie ciąży, a jeszcze mniej na etapie planowania.

Konsultowała Pani artykuł dotyczący szczepień kobiet w ciąży na terenie Stanów Zjednoczonych pt. "Szczepienie kobiet w ciąży. Repetytorium dla pediatrów i lekarzy rodzinnych". Informacje tam zawarte wskazują na to, że amerykańscy lekarze zdecydowanie częściej zalecają taką profilaktykę ochronną niż lekarze w Polsce. Czym to jest spowodowane?

Do niedawna nie mieliśmy polskich zaleceń dotyczących szczepienia kobiet ciężarnych. W Stanach Zjednoczonych CDC i ACIP (The Advisory Committee on Immunization Practices) wydają szerokie rekomendacje dotyczące szczepień. W Polsce, w Programie Szczepień Ochronnych zalecenie szczepienia przeciw grypie kobiet ciężarnych pojawiło się w 2014 roku, natomiast przeciw krztuścowi w 2016. W rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie standardów dotyczących opieki nad kobietą ciężarną brak natomiast jakichkolwiek informacji na temat szczepień. To są prawdopodobnie główne przyczyny rzadszego, niż w wielu innych krajach, zalecania szczepień kobietom ciężarnym. Brak też szerokiej informacji na temat korzyści, jakie ze szczepień może odnieść zarówno kobieta ciężarna, jak i jej dziecko.

Nie przegap

W różnych źródłach można znaleźć rozbieżne informacje. Jedne mówią o tym, że szczepienie w ciąży jest całkowicie bezpieczne, drugie odradzają szczepionki. Jaka jest opinia lekarzy w tej kwestii?

Ciąża jest bardzo specyficznym okresem w życiu kobiety. Lekarz opiekujący się kobietą ciężarną bierze podwójną odpowiedzialność –  zarówno za kobietę, jak i jej dziecko. Istnieją szczepienia, które nie są zalecane w ciąży i wykonuje się je tylko w wyjątkowych sytuacjach. W okresie ciąży nie podaje się szczepionek zawierających żywe drobnoustroje. Istnieje natomiast szereg szczepionek, które są w ciąży nie tylko bezpieczne, ale wręcz zalecane dla ochrony zdrowia kobiety i jej potomstwa. Lekarze powinni opierać się na rzetelnych danych medycznych, a te pokazują, że kobieta ciężarna chorująca na grypę jest częściej narażona na ciężki przebieg, przedwczesny poród, a nawet zgon. Wiadomo również, że najwięcej ciężkich powikłań i zgonów w przebiegu krztuśca ma miejsce w pierwszych miesiącach życia dziecka, a najczęstszym źródłem zakażenia krztuścem jest matka. Zgony w przebiegu krztuśca dotyczą 2% dzieci w wieku <1 miesiąca, 0,9% pomiędzy 1-2 miesiącem życia oraz 0,4% w drugim i trzecim miesiącu. Najważniejszym celem szczepienia przeciw krztuścowi kobiety ciężarnej jest ochrona jej dziecka. Wiadomo, że szczepienia przeciw krztuścowi podane w trzecim trymestrze powoduje przekazywanie wytworzonych przez matkę przeciwciał dziecku. Zwiększa to jego ochronę przed krztuścem w okresie noworodkowym i niemowlęcym, czyli w czasie, w którym jeszcze samo nie zostało zaszczepione. Szczepienie przeciw grypie to również, podobnie jak w przypadku wcześniej omawianych szczepień przeciw krztuścowi, metoda ochrony dziecka w pierwszych miesiącach życia. Z jednej strony realizacja zasady kokonu, z drugiej udokumentowana efektywność szczepień w ochronie dziecka. Te fakty oraz dane o bezpieczeństwie szczepień przeciw grypie i krztuścowi w okresie ciąży stały się podstawą zalecania  ich w okresie ciąży.

Które ze szczepień szczególnie zalecane są kobietom będącym lub planującym ciążę? W jakim okresie najlepiej je przyjmować?

Zalecenia dla kobiet planujących ciążę różnią się od zaleceń dla kobiet już będących w ciąży.  Rekomendacje na etapie planowania ciąży zależą od wcześniej przeprowadzonego uodpornienia oraz wywiadu dotyczącego przechorowania niektórych chorób zakaźnych. Należy sprawdzić, czy kobieta była szczepiona przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby B, przeciw różyczce oraz czy przechorowała ospę wietrzną bądź była przeciw niej zaszczepiona. W przypadku braku ww. szczepień lub ujemnego wywiadu dotyczącego ospy wietrznej, należy uzupełnić te szczepienia. W okresie ciąży nie ma możliwości podawania szczepionek żywych, czyli nie będzie można już uzupełnić szczepienia MMR (odra, świnka, różyczka) i przeciw ospie wietrznej. Każdej kobiecie planującej ciążę należy zalecić szczepienie przeciw grypie na początku sezonu infekcyjnego, gdy tylko pojawią się szczepionki na dany sezon. Kobietom ciężarnym zaleca się szczepienie przeciw grypie, bez względu na trymestr ciąży, najszybciej jak to jest możliwe, jeśli nie podano go przed okresem ciąży w bieżącym sezonie. Zaleca się szczepienie przeciw krztuścowi preparatem dTap w III trymestrze ciąży – od 27 do 36 t.c. Jeżeli kobieta nie była wcześniej uodporniona przeciw WZW B, warto zalecić również to uodpornienie, najlepiej w III trymestrze ciąży, tak by przed porodem kobieta otrzymała 2 dawki szczepionki.

Polecamy też

W Stanach Zjednoczonych kobietom w ciąży podaje się szczepienie dTpa, zawierające toksoidy tężcowe i błonicze oraz bezkomórkowe antygeny pałeczki krztuśca. Czy w Polsce kobiety w ciąży również mogą liczyć na takie szczepienie?

Zgodnie z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych szczepienie dTap jest zalecane kobietom w trzecim trymestrze ciąży. Szczepienie to jest odpłatne.

Dlaczego w Polsce szczepienia w ciąży nie są one tak popularne, jak np. w Stanach Zjednoczonych czy w Wielkiej Brytanii?

Zbyt rzadko ginekolodzy zalecają szczepienia kobietom ciężarnym, nie informują o zagrożeniach wynikających z chorób zakaźnych dla matki i dziecka oraz o korzyściach, jakie może odnieść kobieta ciężarna i jej dziecko ze szczepień. Niestety, jak już wcześniej wspomniałam, zalecenia te nie zostały ujęte w standardach opieki nad kobietą ciężarną. Brak również łatwo dostępnych informacji w internecie na stronach dla kobiet, brak ulotek dla kobiet ciężarnych przekonujących do tej formy profilaktyki.

Lekarze zalecają kobietom w ciąży szczepionki przeciwko grypie. Czy preparaty te są całkowicie bezpieczne dla matki i dziecka?

Szczepienia w ciąży przeciw grypie zalecane i podawane są m.in. w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Australii, Nowej Zelandii i wielu innych krajach. Nie ma danych na temat zwiększonego ryzyka  porodu przedwczesnego, poronienia czy wad wrodzonych w wyniku podania szczepionki kobiecie ciężarnej. Są natomiast dane o ciężkim przebiegu grypy u kobiet w ciąży oraz o spowodowanych grypą porodach przedwczesnych.
Tylko w  latach 2000-2003 w Stanach Zjednoczonych zaszczepiono przeciw grypie ok. 2 mln kobiet w ciąży, poddając analizie dalszy przebieg ciąży oraz stan dziecka po urodzeniu. W tak licznej grupie nie stwierdzono zwiększonego ryzyka poronień, porodów przedwczesnych czy wad płodu. Od tego czasu podano bardzo dużą ilość szczepionek analizując system VAERS - system zgłaszania odczynów związanych ze szczepieniami, do którego zgłoszenia  może dokonać każdy –  zarówno pracownik ochrony zdrowia, szczepiona osoba, jak i np. ktoś z rodziny. Na podstawie tej analizy wiadomo, że szczepienia są bezpieczne. Przeanalizowano również jednoczasowe szczepienie przeciw grypie i dTap –  w tym przypadku również nie stwierdzono negatywnego wpływu na matkę oraz dziecko.

Kobiety w ciąży, bardzo często nie są informowane przez swoich lekarzy o możliwości szczepienia. W jaki sposób można według Pani to zmienić?

To odwieczny problem ciągłej edukacji lekarzy. Kobieta w ciąży jest przede wszystkim pod opieką ginekologa, który na co dzień nie zajmuje się szczepieniami. Dlatego warto zachęcać lekarzy rodzinnych oraz pediatrów, by informowali o tej formie profilaktyki kobiety ciężarne. W wielu krajach, m.in. w Stanach Zjednoczonych i Australii informacje te są szeroko rozpropagowane na stronach internetowych dla kobiet ciężarnych.  Warto o tym pomyśleć również w Polsce.

Czy istnieją szczepionki, których kobiety w ciąży nie powinny przyjmować?

W ciąży nie należy podawać szczepionek zawierających żywe drobnoustroje, zwłaszcza szczepionek przeciw odrze, śwince, różyczce i ospie wietrznej. Należy również zalecić, by szczepienia te były wykonane co najmniej miesiąc przed planowaną ciążą. Z obserwacji klinicznych kobiet, które przypadkowo otrzymały szczepienie MMR na początku ciąży wynika jednak, że wirusy szczepionkowe nie spowodowały wad wrodzonych u płodu.

W jaki sposób, według Pani kobiety ciężarne powinny poszukiwać informacji na temat szczepień?

Akcja „Zaszczep się wiedzą” stanowi bardzo dobry sposób na przekazywanie rzetelnych, sprawdzonych informacji na temat szczepień. Warto pamiętać, że internet nie zawsze stanowi dobre źródło wiedzy. Fora internetowe, wiadomości niepoparte rzetelnymi badaniami klinicznymi mogą zasiać niepokój oraz spowodować zaniechanie tej bezpiecznej i skutecznej formy profilaktyki. Trzeba uświadamiać kobiety, że najlepszym źródłem wiedzy na temat szczepień są pediatrzy i lekarze rodzinni – to oni na co dzień zajmują się szczepieniami i  to właśnie z nimi należy rozmawiać na ten temat.

Wywiad powstał w ramach akcji " Zaszczep się wiedzą"

Aktualizacja: 2016-07-15 Publikacja: 2016-05-13
fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij g+skomentuj
forum.mjakmama.pl
wejdź na forum
Serwis mjakmama.pl ma charakter edukacyjny! Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.
Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.