Probiotyk przy antybiotyku - jaki, kiedy i jak długo stosować?

2019-12-05 16:19
Probiotyk przy antybiotyku - jaki, kiedy i jak długo stosować?
Autor: Getty images

Substancje zawarte w antybiotykach niszczą nie tylko bakterie odpowiedzialne za infekcję, ale również dobroczynne mikroorganizmy zasiedlające przewód pokarmowy. Dochodzi wówczas do zaburzenia równowagi mikrobioty jelitowej, co może objawiać się dolegliwościami ze strony układu pokarmowego, takimi jak bóle brzucha, wzdęcia, niestrawność, a przede wszystkim uciążliwe, a niekiedy ostre biegunki. Najskuteczniejszą odpowiedzią na negatywne działanie antybiotyków jest jednoczesne leczenie osłonowe, czyli stosowanie odpowiednich probiotyków, zarówno w trakcie kuracji antybakteryjnej, jak i po jej zakończeniu.

Probiotyki to żywe szczepy mikroorganizmów, które dostarczane w odpowiednich dawkach, wywierają korzystny wpływ na zdrowie człowieka. Do probiotyków zalicza się wyselekcjonowane kultury bakterii lub drożdży, które można odnaleźć w wybranych produktach spożywczych, jak również w probiotycznych suplementach diety oraz probiotycznych lekach.

Do probiotycznych produktów spożywczych można zaliczyć m.in.: jogurty naturalne, kefiry, zsiadłe mleko, kiszone ogórki, kapustę, czy inne kiszone warzywa oraz sery niepoddane pasteryzacji. Osoby, które nie spożywają mlecznych produktów odzwierzęcych, mogą je zastąpić kefirami na bazie mleka kokosowego, czy ryżowego. Mniej powszechne, ale również dostępne probiotyczne przetwory, to m.in. azjatyckie natto, kimchi czy kombucha.

Kiedy brać probiotyk?

Probiotyki znane są ze swoich dobroczynnych właściwości, ale czy wszystkie popularne szczepy są tak samo skuteczne i kiedy należy je brać?

Okazuje się, że korzystne działanie probiotyków jest możliwe pod warunkiem stosowania ich zgodnie z aktualną wiedzą i wynikami wnikliwych analiz badawczych. Dotychczasowe kontrolowane badania kliniczne wykazały, że probiotyki są efektywne jedynie w niektórych, ściśle określonych jednostkach chorobowych. Jednak prace badawcze prowadzone są na bieżąco, a coraz to nowsze publikacje naukowe wskazują na to, że spektrum pożytecznych właściwości probiotyków może się poszerzyć.

Do aktualnie znanych prozdrowotnych właściwości probiotyków można zaliczyć:

  • wpływ na zwiększenie odporności organizmu;
  • korzystne działanie w schorzeniach układu pokarmowego, hamowanie wzrostu niektórych drobnoustrojów patogennych (bakterii, grzybów, wirusów) w przewodzie pokarmowym;
  • wspomaganie leczenia biegunek o różnej etiologii;
  • zmniejszanie negatywnych efektów antybiotykoterapii;
  • wspomaganie utrzymywania lub odzyskania równowagi mikrobioty jelitowej;
  • polepszanie zdrowia pacjentów z zakażeniami Helicobacter pylori;
  • pożyteczne działanie u osób cierpiących na choroby jelit, m.in w zespole jelita drażliwego;
  • zmniejszanie ryzyka występowania martwiczego zapalenia jelit u noworodków, zwłaszcza wcześniaków;
  • łagodzenie symptomów alergii i zmniejszanie podatności na alergie;
  • zapobieganie rozwojowi AZS (atopowe zapalenie skóry) u dzieci obciążonych dużym ryzykiem;
  • łagodzenie objawów nietolerancji laktozy;
  • eliminację substancji toksycznych z organizmu;
  • obniżanie poziomu cholesterolu.

Probiotyki charakteryzują się dużym bezpieczeństwem stosowania, niemniej jednak wskazane jest zachowanie szczególnej ostrożności w przypadku podawania ich noworodkom, niemowlętom z grup ryzyka, czy osobom cierpiącym na różne przewlekłe schorzenia. Przed zastosowaniem jakiegokolwiek probiotyku warto zasięgnąć porady specjalisty, chociażby w kwestii skuteczności konkretnego szczepu lub jakości wybranego produktu probiotycznego.

Najlepszy probiotyk – jaki wybrać?

Czy wszystkie probiotyki wykazują identyczne działanie i czy można wybrać najlepszy? Z definicji probiotyki charakteryzują się dobroczynnymi właściwościami, jednak przy wyborze skutecznego, warto zwrócić uwagę na kilka kwestii.

W pierwszej kolejności należy odpowiedzieć na pytanie w jakim celu chcemy stosować probiotyk, czy profilaktycznie, dla wzmocnienia odporności, osłonowo przy antybiotykoterapii, czy może dla odbudowania prawidłowej mikrobioty jelit. W każdym z wymienionych przypadków kluczowe znaczenie będzie miał skład konkretnego preparatu probiotycznego, jego jakość oraz odpowiednio dobrana dawka.

Należy pamiętać o tym, że różne szczepy probiotyczne mają swoiste cechy, które przekładają się na indywidualne właściwości. Owych charakterystycznych przymiotów konkretnych szczepów nie należy ekstrapolować na inne, nawet blisko spokrewnione dobroczynne drobnoustroje.

Warto również odnotować, że na rynku pojawia się coraz więcej doustnych preparatów probiotycznych, jednak jedynie nieliczne mają w pełni udokumentowane efekty bioterapeutyczne. Informacje podane na etykiecie takich produktów często są mylne dla konsumenta, brak na nich odpowiednio sklasyfikowanych co do gatunku i szczepu mikroorganizmów, wskazania właściwego przeznaczenia do stosowania, a nawet informacji o odpowiednim dawkowaniu.

Jak w takim razie dobrać najskuteczniejszy probiotyk?

W dokumentacji FAO i WHO znajdują się wytyczne, według których idealny szczep probiotyczny ma być odporny na niskie pH soku żołądkowego, działanie enzymów trawiennych i żółci oraz wykazywać zdolność adhezji (przylegania) do komórek nabłonka jelitowego człowieka i do kolonizacji jelita.

Skuteczny probiotyk powinien pochodzić z mikrobiomu człowieka, zachować żywotność i zdolność do szybkiego namnażania komórek podczas pasażu jelitowego, działać antagonistycznie wobec patogennych drobnoustrojów i wywierać pożyteczny wpływ na zdrowie człowieka. Ponadto każdy mikroorganizm uznany za probiotyk musi posiadać ustaloną przynależność taksonomiczną nowoczesnymi metodami biologii molekularnej, według poniższego wzorca:

  • rodzaj (np. Saccharomyces),
  • gatunek (np. boulardii),
  • oznaczenie literowo-cyfrowe (CNCM I-745), czyli nazwa i numer zbioru, w którym jest przechowywany szczep.

Dzięki takiej informacji mamy pewność, że konkretny szczep został przebadany klinicznie, a jego skuteczność probiotyczna udowodniona i udokumentowana. W razie jakichkolwiek wątpliwości przy wyborze najbardziej skutecznego probiotyku, warto poradzić się lekarza lub farmaceuty.

Probiotyk przy antybiotyku - jak stosować? Jak długo brać?

Kluczową rolą antybiotyków jest zwalczanie chorobotwórczych patogenów, jednak ich właściwościom terapeutycznym często towarzyszą działania negatywnie wpływające na dobroczynne drobnoustroje zasiedlające przewód pokarmowy. Tym samym, antybiotykoterapia przyczynia się nie tylko do wyeliminowania bakterii odpowiedzialnych za konkretną chorobę, ale przy okazji do zniszczenia tych pożytecznych, wrażliwych na antybakteryjne działanie leku. To prowadzi do dysbiozy jelitowej, która może objawiać się bólami brzucha, niestrawnością, wzdęciami, a przede wszystkim uciążliwymi biegunkami o ostrym przebiegu. Zaburzenie równowagi mikrobioty w trakcie i po zażywaniu antybiotyków, prowadzi do rozwoju i kolonizacji jelit groźnymi patogenami. Ciężkim powikłaniem po stosowaniu antybiotyków o szerokim spektrum działania jest rzekomobłoniaste zapalenie jelit, powstające w wyniku rozrostu bakterii Clostridium difficile.

Aby zapobiec skutkom ubocznym antybiotykoterapii zaleca się wprowadzenie leczenia osłonowego, polegającego na przyjmowaniu odpowiednich preparatów probiotycznych, zarówno w trakcie kuracji antybakteryjnej, jak i po jej zakończeniu. Probiotyki o udowodnionej skuteczności w zapobieganiu występowania biegunki poantybiotykowej, można stosować w trakcie antybiotykoterapii, jak również kilka, a nawet kilkanaście dni dłużej. Podczas antybiotykoterapii probiotyki mają zapobiec pojawianiu się efektów niepożądanych, a po jej zakończeniu wspomóc odbudowę naruszonej mikrobioty jelitowej.

Jaki probiotyk przy antybiotyku?

Wybór leku probiotycznego, który można włączyć w kurację antybiotykową nie powinien być przypadkowy. W celu zminimalizowania ryzyka wystąpienia biegunki związanej z przyjmowaniem antybiotyków zaleca się stosowanie konkretnych szczepów probiotycznych. Należą do nich przede wszystkim Lactobacillus rhamnosus GG, Saccharomyces boulardii, Lactobacillus sporogenes oraz Bifidobacterium lactis Bb12.

Bibliografia:

  • Nowak A , Śliżewska K. , Libudzisz Z. , Socha J.: Probiotyki - efekty zdrowotne, ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2010, 4 (71), 20 – 36.
  • E. Kamińska, T. Maciejewski: Medycyna Wieku Rozwojowego, 2012, XVI, 3, IMiD, Wydawnictwo Aluna.
  • Heczko P.B., Strus M., Kochan P.: Projektowanie probiotyków do zastosowań medycznych. Post. Mikrobiol. 2008, 47(3), 431-434.
  • FAO/WHO Report (2001). Health and Nutritional Properties Probiotics in Food including Powder Milk with Live Lactic Acid Bacteria. Cordoba, Argentina, 1-4 October 2001.
  • Stolarczyk A., Socha P., Socha R.: Probiotyki i prebiotyki w zapobieganiu i leczeniu chorób u dzieci. Terapia 2002.
  • Socha J., Madaliński K., Stolarczyk A.: Probiotyki w chorobach przewodu pokarmowego i ich działanie immunomodulujące. Pediatria Współczesna. Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka 2000, 3(1), 137-140.
  • Szajewska H.: Praktyczne zastosowanie probiotyków, Klinika Pediatrii, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Gastroenterologia Kliniczna 2014, tom 6, nr 1, 16–23.
  • Szajewska H.: Probiotyki – aktualny stan wiedzy i zalecenia dla praktyki klinicznej. Med. Prakt., 2017; 7-8: 19–37.
  • Trafalska E., Grzybowska K., 2004, Probiotyki – Alternatywa dla antybiotyków?, Wiadomości lekarskie, LVII, 9-10
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 2/2020 "Zdrowia": co pomoże na ból głowy, sztuczne hormony wokół nas, dźwięczny głos na lata, stopy bez odcisków, eko zwierzak w domu, chudnij z wyobraźnią, hity zdrowej kuchni. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych rad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 2/2020
KOMENTARZE