Śmigus-dyngus albo lany poniedziałek. Skąd wziął się ten zwyczaj wielkanocny?

2020-03-06 10:20 Anna Kuliberda
Lany poniedziałek
Autor: Getty images Lany poniedziałek, inaczej Śmigus-dyngus obchodzimy w Poniedziałek Wielkanocny.

Lany poniedziałek, inaczej śmigus-dyngus obchodzimy w Poniedziałek Wielkanocny. Skąd wzięła się tradycja oblewania wodą, która stanowi nieodłączny element świąt wielkanocnych?

Lany poniedziałek wiąże się ze słowiańską tradycją oczyszczania wodą. Dziś ten zwyczaj kojarzy się z Wielkanocą i funkcjonuje również pod nazwą śmigus-dyngus, choć kiedyś były to dwa całkowicie odrębne zwyczaje, które dopiero z czasem uległy połączeniu.

Spis treści:

  1. Kiedy wypada lany poniedziałek?
  2. Lany poniedziałek – skąd się wziął ten zwyczaj?
  3. Symbolika lanego poniedziałku
  4. Jak dziś obchodzi się lany poniedziałek?

Kiedy wypada lany poniedziałek?

Lany poniedziałek nie ma stałej daty w kalendarzu, jest ruchomym świętem. Zawsze wypada następnego dnia po Niedzieli Wielkanocnej, czyli w Poniedziałek Wielkanocny. Śmigus-dyngus to część świąt wielkanocnych, więc jest to dzień wolny od pracy.

Czytaj: Wielkanoc 2020: kiedy wypada? Jak obliczamy, kiedy wypadną święta?

Lany poniedziałek – skąd się wziął ten zwyczaj?

Zwyczaj polewania się wodą ma swoją genezę w ludowych, słowiańskich zwyczajach. W ten sposób wyrażano radość w związku z budzeniem się przyrody po zimie.

Ciekawostką jest fakt, że kiedyś w świąteczny poniedziałek obchodzono dwa zwyczaje – śmigus i dyngus. Pierwszy oznaczał rytuał uderzania w nogi wierzbowymi witkami i palmami oraz oblewanie się zimną wodą. Miało to symbolizować oczyszczenie z brudu, chorób i grzechu.

Dyngus był formą wykupowania się od lania – w zamian za jakiś fant (najczęściej pisankę) można było uniknąć śmigusa. Zwyczaje te przez lata ewoluowały i w którymś momencie zostały scalone, a rytuał bicia się zatarł.

Dziś mówiąc o śmigusie-dyngusie, mamy na myśli oblewanie się wodą w Poniedziałek Wielkanocny.

Czytaj: Wielkanoc: zwyczaje i obrzędy, które powinno znać twoje dziecko

Jajka wielkanocne - poznaj 3 oryginalne przepisy!

Symbolika lanego poniedziałku

Woda jako symbol oczyszczenia ma w lany poniedziałek najważniejsze znaczenie. Według tradycji słowiańskiej, to właśnie woda służyła do oczyszczania symbolicznego i rzeczywistego domostw i ludzi po zimie.

Symbolika ta wykorzystana jest również w chrześcijaństwie: odrodzenie z wody i oczyszczenie z grzechów łączy się mocno ze świętami Zmartwychwstania.

Według tradycji woda posłużyła również do rozpędzenia tłumu, który po Zmartwychwstaniu zebrał się w Jerozolimie rozprawiając o ostatnich wydarzeniach. W początkowych latach istnienia państwa polskiego lany poniedziałek był też wiązany z rocznicami chrztu Polski.

Poza pierwotnym znaczeniem śmigusa-dyngusa, czyli oczyszczaniem się z grzechów, oblewanie się wodą w lany poniedziałek miało również wymiar „miłosny”.

Po pierwsze – woda jest symbolem płodności (bez niej nie obrodzi pole). Po drugie – oblewanie kobiet przez mężczyzn było formą zalotów. Dziewczyna zmoczona do suchej nitki w Wielki Poniedziałek mogła czuć się wyróżniona.

Warto dodać, że zwyczajowe polewanie miało różne formy w różnych rejonach Polski. Najbardziej rozpowszechnione było jednak oblewanie wodą z rozmaitych naczyń.

Czasem polegało na zanurzaniu złapanej osoby w rzece czy stawie. Kiedyś w małych miasteczkach panował też zwyczaj pokrapiania dziewcząt perfumami.

Jak dziś obchodzi się lany poniedziałek?

Dziś lany poniedziałek przyjmuje już bardziej formę zabawy i żartu niż obrzędu. Oblewanie wodą dotyczy wszystkich, nie tylko kobiet na wydaniu. Wodą mogą zostać oblane nawet nieznajome osoby.

Zabawa w polewanie przeszła także metamorfozę pod względem używanych naczyń. Niegdyś w lany poniedziałek używano tzw. cebrzyków, dzbanków,

Dziś dedykowane tej rozrywce są wszelkiego rodzaju zabawki do polewania – głównie plastikowe pistolety na wodę i plastikowe wydmuszki lub balony na wodę. W zabawie uczestniczą obecnie głównie dzieci i młodzież.

Czytaj: Ozdoby wielkanocne: jak je wykonać?

Śniadanie wielkanocne - 5 smacznych, nowych przepisów!

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
Podziel się opinią
Grupa ZPR Media sprzeciwia się głoszeniu opinii noszących znamiona mowy nienawiści przepełnionych pogardą czy agresją. Jeśli widzisz komentarz, który jest hejtem, powiadom nas o tym, klikając zgłoś. Więcej w REGULAMINIE

NOWY NUMER

DLA CIEBIE ZA DARMO! Szykujesz się do porodu? Chcesz wiedzieć co cię czeka, jak sobie radzić? Co może Ci pomóc? Koniecznie pobierz nasz specjalny poradnik, stworzony przez ekspertów!

Czytaj więcej
Porodówka - przewodnik dla rodzącej mamy, okładka
KOMENTARZE