Śmigus-dyngus albo lany poniedziałek. Skąd wziął się ten zwyczaj wielkanocny?

2020-03-06 10:20 Anna Kuliberda
Lany poniedziałek
Autor: Getty images Lany poniedziałek, inaczej Śmigus-dyngus obchodzimy w Poniedziałek Wielkanocny.

Lany poniedziałek, inaczej śmigus-dyngus obchodzimy w Poniedziałek Wielkanocny. Skąd wzięła się tradycja oblewania wodą, która stanowi nieodłączny element świąt wielkanocnych?

Lany poniedziałek wiąże się ze słowiańską tradycją oczyszczania wodą. Dziś ten zwyczaj kojarzy się z Wielkanocą i funkcjonuje również pod nazwą śmigus-dyngus, choć kiedyś były to dwa całkowicie odrębne zwyczaje, które dopiero z czasem uległy połączeniu.

Spis treści:

  1. Kiedy wypada lany poniedziałek?
  2. Lany poniedziałek – skąd się wziął ten zwyczaj?
  3. Symbolika lanego poniedziałku
  4. Jak dziś obchodzi się lany poniedziałek?

Kiedy wypada lany poniedziałek?

Lany poniedziałek nie ma stałej daty w kalendarzu, jest ruchomym świętem. Zawsze wypada następnego dnia po Niedzieli Wielkanocnej, czyli w Poniedziałek Wielkanocny. Śmigus-dyngus to część świąt wielkanocnych, więc jest to dzień wolny od pracy.

Czytaj: Wielkanoc 2020: kiedy wypada? Jak obliczamy, kiedy wypadną święta?

Lany poniedziałek – skąd się wziął ten zwyczaj?

Zwyczaj polewania się wodą ma swoją genezę w ludowych, słowiańskich zwyczajach. W ten sposób wyrażano radość w związku z budzeniem się przyrody po zimie.

Ciekawostką jest fakt, że kiedyś w świąteczny poniedziałek obchodzono dwa zwyczaje – śmigus i dyngus. Pierwszy oznaczał rytuał uderzania w nogi wierzbowymi witkami i palmami oraz oblewanie się zimną wodą. Miało to symbolizować oczyszczenie z brudu, chorób i grzechu.

Dyngus był formą wykupowania się od lania – w zamian za jakiś fant (najczęściej pisankę) można było uniknąć śmigusa. Zwyczaje te przez lata ewoluowały i w którymś momencie zostały scalone, a rytuał bicia się zatarł.

Dziś mówiąc o śmigusie-dyngusie, mamy na myśli oblewanie się wodą w Poniedziałek Wielkanocny.

Czytaj: Wielkanoc: zwyczaje i obrzędy, które powinno znać twoje dziecko

Jajka wielkanocne - poznaj 3 oryginalne przepisy!

Symbolika lanego poniedziałku

Woda jako symbol oczyszczenia ma w lany poniedziałek najważniejsze znaczenie. Według tradycji słowiańskiej, to właśnie woda służyła do oczyszczania symbolicznego i rzeczywistego domostw i ludzi po zimie.

Symbolika ta wykorzystana jest również w chrześcijaństwie: odrodzenie z wody i oczyszczenie z grzechów łączy się mocno ze świętami Zmartwychwstania.

Według tradycji woda posłużyła również do rozpędzenia tłumu, który po Zmartwychwstaniu zebrał się w Jerozolimie rozprawiając o ostatnich wydarzeniach. W początkowych latach istnienia państwa polskiego lany poniedziałek był też wiązany z rocznicami chrztu Polski.

Poza pierwotnym znaczeniem śmigusa-dyngusa, czyli oczyszczaniem się z grzechów, oblewanie się wodą w lany poniedziałek miało również wymiar „miłosny”.

Po pierwsze – woda jest symbolem płodności (bez niej nie obrodzi pole). Po drugie – oblewanie kobiet przez mężczyzn było formą zalotów. Dziewczyna zmoczona do suchej nitki w Wielki Poniedziałek mogła czuć się wyróżniona.

Warto dodać, że zwyczajowe polewanie miało różne formy w różnych rejonach Polski. Najbardziej rozpowszechnione było jednak oblewanie wodą z rozmaitych naczyń.

Czasem polegało na zanurzaniu złapanej osoby w rzece czy stawie. Kiedyś w małych miasteczkach panował też zwyczaj pokrapiania dziewcząt perfumami.

Jak dziś obchodzi się lany poniedziałek?

Dziś lany poniedziałek przyjmuje już bardziej formę zabawy i żartu niż obrzędu. Oblewanie wodą dotyczy wszystkich, nie tylko kobiet na wydaniu. Wodą mogą zostać oblane nawet nieznajome osoby.

Zabawa w polewanie przeszła także metamorfozę pod względem używanych naczyń. Niegdyś w lany poniedziałek używano tzw. cebrzyków, dzbanków,

Dziś dedykowane tej rozrywce są wszelkiego rodzaju zabawki do polewania – głównie plastikowe pistolety na wodę i plastikowe wydmuszki lub balony na wodę. W zabawie uczestniczą obecnie głównie dzieci i młodzież.

Czytaj: Ozdoby wielkanocne: jak je wykonać?

Śniadanie wielkanocne - 5 smacznych, nowych przepisów!

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

Czytaj e-wydanie cenie 1,00 zł i zyskaj dostęp do numerów archiwalnych! W nr 6/2020 "Zdrowia" m.in.: jak działają jelita, 10 pytań o wazektomię, uzależnienia a płeć, dłonie pod ochroną, ćwiczenia na smukłe nogi. "Zdrowie" to 76 stron rzetelnej wiedzy!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie  6/2020
KOMENTARZE