- Dziecko potrzebuje prostego wyjaśnienia, dlaczego bliska osoba jest smutna lub ma dla niego mniej czasu
- Smutek dorosłego nie jest winą dziecka ani zadaniem, które ma ono naprawić
- Szczerość ma swoje granice, bo szczegóły kryzysu mogą przytłoczyć dziecko
- Stałe rytuały i obecność bliskich dają dziecku poczucie bezpieczeństwa w trudnym okresie
Jak powiedzieć dziecku, że bliska osoba jest smutna?
Najważniejsze jest nazwanie tego, co dziecko prawdopodobnie już widzi. Można powiedzieć: „Babcia jest ostatnio bardzo smutna i potrzebuje trochę spokoju” albo „Tata dziś płacze, bo przeżywa trudny czas”. Taki komunikat porządkuje sytuację i zmniejsza ryzyko, że dziecko obwini się za zaistniałą sytuację.
Rozmowę warto przeprowadzić w spokojnym momencie, bez pośpiechu i przy codziennej aktywności, na przykład podczas spaceru, rysowania czy przygotowywania kolacji. Nie trzeba przekazywać wszystkiego naraz. Lepiej zacząć od kilku prostych zdań, a potem pozwolić dziecku pytać i wracać do tematu wtedy, gdy będzie gotowe.
Rozmowa o smutku z dzieckiem w różnym wieku
Małe dziecko zwykle najlepiej rozumie krótkie komunikaty odnoszące się do znanych mu uczuć. Wystarczy wyjaśnić, że ktoś jest smutny, zmęczony albo martwi się ważną sprawą, ale nadal je kocha i dba o jego bezpieczeństwo. Pomocne bywają rysunki, książki o emocjach lub porównanie nastroju do pogody.
Dziecko w wieku szkolnym może potrzebować nieco więcej informacji, zwłaszcza gdy zmiana wpływa na codzienność rodziny. Warto opisać konkretnie, co się zmieni, na przykład kto odbierze je ze szkoły, czy plan dnia pozostanie taki sam oraz kto wspiera smutną osobę. Szczegóły powinny wyjaśniać sytuację, a nie wywoływać poczucie, że dziecko musi ją udźwignąć.
Nastolatek może pytać wprost albo przeciwnie, udawać, że temat go nie dotyczy. Dobrze uszanować jego tempo, a jednocześnie zostawić jasny sygnał: „Możesz do mnie wrócić z pytaniami, kiedy zechcesz”. Rozmowa nie musi odbyć się twarzą w twarz, czasem łatwiej zacząć ją w samochodzie albo podczas wspólnego zajęcia.
Smutek dorosłego to nie odpowiedzialność dziecka
Dziecko powinno usłyszeć wprost, że nie spowodowało smutku bliskiej osoby i nie musi jej pocieszać ani ratować. Dorosły może płakać przy dziecku, jeśli jednocześnie zachowuje rolę opiekuna i mówi, co zrobi, by o siebie zadbać. Bezpieczny komunikat brzmi na przykład: „Jest mi smutno, ale mam wsparcie innych dorosłych, a tobą nadal się zajmę”.
Jak wspierać dziecko, gdy smutek bliskiej osoby trwa dłużej?
Reakcje dziecka mogą być różne: płacz, złość, milczenie, więcej pytań, wycofanie albo szybki powrót do zabawy. Nie trzeba wymuszać rozmowy ani przekonywać, że nie ma się czym martwić. Lepiej nazwać to, co widać, na przykład: „Widzę, że jesteś dziś bardziej cichy, możemy pobyć razem”.
W trudniejszym czasie pomagają przewidywalne elementy dnia, takie jak regularne posiłki, sen, szkoła, kontakt z rówieśnikami i zwykłe domowe obowiązki. Jeśli zmiany w śnie, apetycie, nauce lub zachowaniu utrzymują się albo dziecko mówi o zrobieniu sobie krzywdy, potrzebne jest wsparcie psychologa, pedagoga szkolnego lub innego specjalisty. W bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia należy zadzwonić pod numer 112.
12
Źródła:
- Raising Children Network (Talking about tough topics with children)
- YoungMinds (Parenting with a mental health condition)
- Child Mind Institute (Parenting Through Depression)
- NSPCC (Family Bereavement: How to support children through grief and loss)
- YoungMinds (Grief & Loss | Parents Guide To Support)
- YoungMinds (How to Talk to Your Child about Mental Health)
- HealthyChildren.org / American Academy of Pediatrics (Everyday Ways to Talk About Mental Health: Tips for Families)
- HealthyChildren.org / American Academy of Pediatrics (Grief & Loss in Childhood: How to Help Your Child Cope)
- Pacjent.gov.pl (Jak rozmawiać z dzieckiem o chorobie)
- Narodowy Fundusz Zdrowia (Jak pomóc dziecku w kryzysie psychicznym?)
- Akademia NFZ (Depresja i zdrowie psychiczne. Nie oceniaj, wspieraj)
