- Gdy dziecko nie mówi w przedszkolu, a w domu jest gadułą, to często sygnał zaburzenia lękowego, a nie zwykłej nieśmiałości
- Badania potwierdzają, że mutyzm wybiórczy nie jest uporem dziecka, lecz paraliżującym lękiem, który dosłownie odbiera mu głos
- Zmuszanie do mówienia dziecka z mutyzmem wybiórczym to najgorszy błąd, który może pogłębić problem
- Eksperci wskazują, że najskuteczniejszą pomocą w mutyzmie wybiórczym jest terapia behawioralna, a nie czekanie, aż problem sam zniknie
Dziecko rozmawia w domu, ale w przedszkolu milczy. Czy to mutyzm wybiórczy?
Twoje dziecko w domu to prawdziwy wodzirej, ale w przedszkolu lub na placu zabaw nie odzywa się ani słowem? To może być coś więcej niż zwykła nieśmiałość czy upór. Takie zachowanie to często pierwszy sygnał, że możemy mieć do czynienia z mutyzmem wybiórczym. Jest to zaburzenie lękowe, które sprawia, że dziecko, mimo pełnej zdolności mówienia, milknie w określonych sytuacjach społecznych.
Jak podają dane Amerykańskiego Stowarzyszenia Mowy, Języka i Słuchu (ASHA), problem ten dotyka około jednego na 140 dzieci, z nieco wyższą częstością występowania u dziewcząt. Różne analizy, w tym te z 2023 roku, potwierdzają, że nie jest to wybór dziecka, lecz paraliżujący lęk. Dziecko z mutyzmem chce mówić, ale strach jest tak silny, że dosłownie odbiera mu głos, co niektórzy badacze określają jako psychologiczne „zamrożenie”.
Po czym poznać mutyzm wybiórczy? Nietypowe zachowania, które powinny zaniepokoić
Mutyzm wybiórczy to znacznie więcej niż tylko cisza w grupie rówieśników. Dziecko może unikać kontaktu wzrokowego, zastygać w bezruchu, gdy ktoś do niego mówi, lub kurczowo trzymać się rodzica w nowym miejscu. Co ciekawe, po powrocie do domu, gdzie czuje się bezpiecznie, całe nagromadzone napięcie może uwalniać w postaci napadów złości. Ważne jest, aby odróżnić to zaburzenie od naturalnego „okresu ciszy”, który może wystąpić u dzieci dwujęzycznych, a także od autyzmu, gdzie problemy z komunikacją nie zależą tak wybiórczo od otoczenia.
Nie zmuszaj dziecka do mówienia. Jak mądrze wspierać je na co dzień?
Jedną z najważniejszych zasad jest unikanie zmuszania dziecka do mówienia, zawstydzania go czy karania za milczenie. Kluczem, jak podkreślają specjaliści, jest stworzenie bezpiecznego środowiska i obniżenie presji. Warto dać dziecku „czas na rozgrzewkę” w nowym miejscu, zanim zacznie się od niego oczekiwać interakcji. Dobrym pomysłem jest chwalenie każdej, nawet najmniejszej próby komunikacji, takiej jak szept, gest czy wskazanie palcem. Zamiast zadawać bezpośrednie pytania w towarzystwie, można spróbować komentować to, co robicie, włączając w to dziecko, na przykład mówiąc: „O, budujemy wieżę z czerwonych klocków!”.
Terapia mutyzmu wybiórczego. Kiedy iść do specjalisty i na czym polega leczenie?
Jeśli milczenie dziecka w określonych sytuacjach trwa dłużej niż miesiąc (nie licząc pierwszego miesiąca w nowym przedszkolu czy szkole), to sygnał alarmowy, by rozważyć konsultację ze specjalistą. Badania naukowe jasno pokazują, że im wcześniej rozpocznie się terapię, tym lepsze i szybsze są jej efekty. Zwlekanie z myślą, że „samo przejdzie”, może niestety tylko utrwalić lękowe wzorce zachowania.
Za najskuteczniejszą formę pomocy uznaje się terapię behawioralną lub poznawczo-behawioralną. Polega ona na stopniowym i delikatnym „odwrażliwianiu” dziecka na sytuacje wywołujące lęk, zaczynając od małych kroków w bezpiecznym otoczeniu terapeuty. Warto też wiedzieć, że w szkole dziecko z mutyzmem wybiórczym może potrzebować indywidualnego planu wsparcia, który pomoże nauczycielom dostosować wymagania do jego potrzeb.
