- Przeciążenie pojawia się, gdy mózg dziecka nie nadąża przetwarzać dźwięków, światła lub dotyku
- Płacz, wycofanie i zasłanianie uszu mogą być sygnałami narastającego napięcia
- Ustalony gest, karta lub hasło ułatwiają dziecku poproszenie o przerwę
- Spokojne miejsce i krótka przerwa wspierają regulację, a nie powinny być karą
Jak rozpoznać przeciążenie sensoryczne u dziecka?
Przeciążenie sensoryczne występuje wtedy, gdy dziecko otrzymuje więcej informacji ze zmysłów, niż jest w stanie przetworzyć w danej chwili. Trudność może wywołać hałas w sali, tłum w sklepie, ostre światło, intensywny zapach albo drażniąca metka w ubraniu. Dziecko nie zawsze potrafi od razu powiedzieć, co mu przeszkadza, dlatego napięcie może narastać pozornie bez powodu.
Jedne dzieci unikają bodźców, a inne szukają ich intensywniej, na przykład stale się ruszają, dotykają przedmiotów lub bawią się bardzo głośno. Sam taki sposób reagowania nie przesądza o żadnym zaburzeniu. Warto obserwować, co wydarzyło się tuż przed trudną reakcją, ponieważ podobny wybuch może mieć inną przyczynę u każdego dziecka.
Ciche sygnały przebodźcowania. Na co zwrócić uwagę?
W silnym stresie dziecku trudno wyjaśnić swoje potrzeby czy odpowiadać na pytania. Zamiast wymagać natychmiastowego uspokojenia, lepiej od razu zredukować bodźce i zdjąć z niego presję. Warto też krótko nazwać sytuację, mówiąc na przykład: „Widzę, że jest tu dla Ciebie za głośno”.
Oto najczęstsze sygnały przeciążenia bodźcami:
- zasłanianie uszu, oczu albo uciekanie od hałasu
- nagły płacz, złość, krzyk lub całkowite wycofanie
- odmowa założenia konkretnych ubrań albo zjedzenia produktów o określonej fakturze
- silna reakcja na zmianę planu, tłum lub konieczność szybkiego działania
- ciągła potrzeba ruchu, dotykania rzeczy lub wchodzenia w przestrzeń innych osób
Warto reagować na pierwsze oznaki napięcia, zamiast czekać na wybuch. U jednego dziecka będzie to chodzenie w kółko, u innego powtarzanie pytań lub wycofanie. Im szybciej zauważysz ten moment, tym łatwiej zapobiegniesz eskalacji.
Jak nauczyć dziecko prosić o przerwę od bodźców?
Ustal z dzieckiem jeden prosty sygnał: umówione hasło, gest lub kartkę z napisem „potrzebuję przerwy”. Przećwiczcie go na spokojnie, ustalając dokąd dziecko może odejść i co zrobi po powrocie. Przekaż tę zasadę także nauczycielom w przedszkolu lub szkole. Przerwa powinna trwać kilka minut i dawać wyciszenie, bez poczucia kary. Jeśli problem powtarza się często i utrudnia codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się z pediatrą, psychologiem lub terapeutą zajęciowym.
8
Źródła:
- Understood (What is sensory overload?)
- Understood (Understanding sensory processing challenges in your child)
- National Autistic Society (Meltdowns - a guide for all audiences)
- Understood (Manage frustration and anger)
- National Autistic Society (Parents and carers)
- Child Mind Institute (What Is Co-Regulation?)
- Education Endowment Foundation (Self-Regulation and Executive Function)
- Understood (19 brain breaks to help kids with focus)
