Dzieciństwo kojarzy mi się z czasem spędzanym na podwórku - wystarczył trzepak, aby bawić się przez wiele godzin i to na wiele różnych sposobów! To i różnego rodzaju akrobacje, i gra w siatkę, i tramwajarz... Do tego jeszcze wymienianie się karteczkami (generalnie: wymienianie się, bo to były też np. karty telefoniczne, tazosy itp., zbieraliśmy wiele rzeczy), wpisywanie się do pamiętników i złotych myśli. Dzieciństwo to również bajki na Polonii 1 i wyczekane dobranocki w piątki oraz niedziele.
To także zabawki, w końcu czas spędzaliśmy nie tylko na lepieniu pączków z błota. LEGO, Tamagotchi, Polly Pocket, Furby, Barbie - to tylko kilka nazw, które kojarzą mi się z dzieciństwem. Bawią się nimi też moje dzieci. Mają własne, odnowione wersje. Żałuję, że wiele moich rzeczy przepadło, ale nikt nie podejrzewał, że kiedyś będą cieszyły się takim zainteresowaniem.
Ja chyba nie będę niczego wyrzucać, zostanie "dla potomności". Tylko gdzie to przechowywać?!
Znacie te zabawki? Bawiłyście się nimi w dzieciństwie? A może odkrywacie je ze swoimi dziećmi? Które zabawki z lat 90. XX w. dodałybyście do tej kolekcji?
12
Gry podwórkowe, czyli beztroska pod chmurką
Zanim świat opanowały smartfony, centrum osiedlowego życia był trzepak. Służył nie tylko do wieszania dywanów, ale przede wszystkim jako miejsce spotkań, gimnastyczny przyrząd i bramka do gry w piłkę. Każde popołudnie rozbrzmiewało tam echo wyliczanek, takich jak "Jedena, dwana, trzyna…", które decydowały o kolejności w zabawie. To właśnie tam rozgrywały się turnieje w grę w gumę, gdzie kolejne poziomy – "kosteczki", "kolanka" i "pas" – stanowiły prawdziwe wyzwanie zręcznościowe.
Prawdziwą klasyką były też podchody, które potrafiły zaangażować całą okolicę, a zabawa w chowanego kończyła się często okrzykiem "pobite gary!", oznaczającym, że kryjówki zostały spalone. Dziewczynki rysowały kredą na chodnikach pola do gry w klasy, a chłopcy rozgrywali mecze na stare i nowe zasady. Jednak to, co najważniejsze, to wspólnie spędzony czas – na klatce schodowej, na ławce przed blokiem, bez pośpiechu i planów, aż do wieczornego nawoływania rodziców z okien.
Świat analogowy: od przewijania kaset do pierwszych komórek
Dziś muzyki słuchamy na zawołanie, ale w latach 90. ulubione piosenki nagrywało się z radia na kasety magnetofonowe, starając się idealnie wstrzelić w moment, by nie uciąć początku utworu. A gdy taśma się wkręciła, z pomocą przychodził ołówek lub długopis, którym z pietyzmem ją przewijaliśmy. Podobnie było z informacjami – zamiast błyskawicznego wyszukiwania w Google, na lekcję polskiego trzeba było przepisać biografię pisarza z papierowej encyklopedii, często pożyczonej od koleżanki z drugiego końca osiedla.
Technologia wkraczała do naszych domów powoli. Pierwsze konsole, jak Pegasus, gromadziły przed telewizorem całe paczki znajomych, a szczytem marzeń stawały się pierwsze telefony komórkowe. Nie miały one dostępu do internetu ani kolorowych wyświetlaczy, ale posiadanie niezniszczalnej Nokii z charakterystycznym dzwonkiem monofonicznym było symbolem dorosłości i nowoczesności. Kontakt ze światem ograniczał się do rozmów i SMS-ów, co dziś wydaje się niemal niewyobrażalne.
Jak dać dzieciom dzieciństwo w stylu lat 90.?
Wielu rodziców, wspominając własne dzieciństwo, zastanawia się, jak odtworzyć tamtą beztroskę dla swoich pociech. Kluczem nie jest wcale całkowite odcięcie od technologii, ale zmiana perspektywy i postawy. Chodzi o to, by – wzorem naszych rodziców – zrobić krok w tył i dać dzieciom więcej zaufania oraz przestrzeni. Symbolem tamtych lat był klucz na szyi, który oznaczał samodzielność i odpowiedzialność. Dziś często zastępuje go smartfon z włączoną lokalizacją, a rodzice z lękiem śledzą każdy krok dziecka.
Odtworzenie ducha lat 90. polega na odpuszczeniu nadmiernej kontroli i pozwoleniu dzieciom na swobodną, niezorganizowaną zabawę. Zachęcanie do wyjścia na podwórko, budowania baz z koców czy po prostu… nudzenia się, które jest najlepszym motorem kreatywności. To właśnie w tej wolności i zaufaniu kryje się sekret beztroski, za którą tak bardzo tęsknimy i którą możemy podarować następnemu pokoleniu.
Swobodna zabawa z "luźnymi częściami": naukowe potwierdzenie wartości dziecięcej beztroski
W świecie, gdzie smartfony i zorganizowane zajęcia często dominują nad dziecięcą beztroską, najnowsze badania naukowe potwierdzają ogromne znaczenie nieskrępowanej i, co ciekawe, także ryzykownej zabawy dla prawidłowego rozwoju najmłodszych. Analiza perspektyw rodziców i opiekunów („ambasadorów zabawy”) uczestniczących w programie „play hubs” w Calgary, wykazała, że zarówno dorośli, jak i specjaliści zgodnie doceniają korzyści płynące z aktywności inicjowanych przez dzieci, bez nadmiernej ingerencji. Taka zabawa, często z wykorzystaniem tzw. „luźnych części” (od koców po stare narzędzia), stymuluje kreatywność, rozwija umiejętności społeczne, uczy oceny ryzyka oraz buduje pewność siebie, co w dzieciństwie lat 90. było normą.
Badanie podkreśla, że kluczem do sukcesu jest stworzenie bezpiecznego środowiska, które jednocześnie zachęca do eksploracji i wyzwań. Pomimo początkowych obaw rodziców, zwłaszcza dotyczących ryzyka czy braku „struktury”, interwencje z „luźnymi częściami” w przestrzeniach parkowych sprzyjały nie tylko zdrowiu fizycznemu i psychicznemu dzieci, ale również wzmacniały więzi społeczne i poczucie wspólnoty wśród dorosłych. Wnioski te stanowią cenne wskazówki dla współczesnych rodziców – dając dzieciom więcej swobody i zaufania, wspieramy ich niezależność oraz pozwalamy na doświadczanie świata w sposób, który buduje fundamentalne umiejętności życiowe, analogicznie do dzieciństwa spędzanego na trzepaku czy w podchodach.
