Styl romański - jakie są cechy sztuki romański i architektury romańskiej?

Styl romański -  jakie są cechy sztuki romańskiej i architektury romańskiej
Autor: Getty images Jakie są cechy sztuki romańskiej i architektury romańskiej

Styl romański to jeden ze stylów średniowiecznych (obok późniejszego gotyku). To pierwszy europejski styl w sztuce i architekturze, który dotarł również do Polski. Zobacz, czym się charakteryzuje i jakie są cechy sztuki romańskiej i architektury romańskiej.

Styl romański rozwinął się we wczesnym średniowieczu – tworzono w nim od XI do XIII wieku. Nazwa nawiązuje do sztuki starożytnego Rzymu, ponieważ styl romański opiera się właśnie na wzorach rzymskich, ale również innych. Czym się charakteryzuje i jakie są cechy sztuki romańskiej i architektury romańskiej?

Spis treści

  1. Sztuka romańska - czym się charakteryzuje ten okres w sztuce?
  2. Cechy architektury romańskiej
  3. Rzeźba i malarstwo romańskie

Sztuka romańska - czym się charakteryzuje ten okres w sztuce?

Sztuka romańska, podobnie jak cała średniowieczna, była sztuką anonimową. Jej twórcy – architekci, malarze czy iluminatorzy (autorzy ilustracji w księgach) pracowali na chwałę bożą, nie dla własnej sławy, dlatego nie podpisywali swoich dzieł.

Sztuka romańska była ściśle związana z kościołem, który w średniowieczu pełnił ważną funkcję społeczną i był głównym fundatorem (obok władców i bogatego rycerstwa) zarówno budowli romańskich, jak i dzieł sztuki w tym okresie.

Sztuka romańska rozwinęła się w Europie, głównie we Włoszech i we Francji, ale dotarła do Polski wraz z chrześcijaństwem. Przyjęcie chrztu przez Mieszka I było pretekstem do budowania nowych świątyń i do sprowadzania z zachodu dzieł oraz twórców sztuki romańskiej.

Orcival, Francja. Romańska figura Marii Panny w Bazylice Notre-Dame
Autor: Getty images Orcival, Francja. Romańska figura Marii Panny w Bazylice Notre-Dame, XI w.

Cechy architektury romańskiej

Architektura romańska to budowle sakralne (to kościoły, klasztory, baptysteria) i świeckie (zamki, warownie). Styl romański w architekturze charakteryzuje się ciężką bryłą z potężnymi murami i małymi oknami, które miały chronić przez najazdami z zewnątrz. Taki charakter obronny ma zarówno architektura sakralna, jak i świecka.

Zamki sytuowane były zwykle na wzgórzach, skąd z baszt i murów obronnych można było śledzić ruchy wrogów, i które utrudniały im dostęp do warowni.

Plany zamków warownych były różne, zazwyczaj zależne od naturalnego terenu, na którym były budowane zawsze jednak miały fosę, mury obronne i baszty.

Ruiny Zamku Królewskiego w Chęcinach
Autor: Getty images

Kościoły romańskie były budowane zwykle na planie bazyliki, czyli krzyża łacińskiego. Miały długi trójdzielny korpus (główna nawa i dwie po bokach), przecięty przed prezbiterium (miejsce, w którym znajduje się ołtarz) transeptem, czyli nawą poprzeczną (np. Opactwo Cystersów w Sulejowie). Nawa główna za prezbiterium zakończona była zwykle półokrągła absydą (np. Kościół Imienia Najświętszej Maryi Panny w Inowrocławiu).

Kościoły średniowieczne były orientowane, czyli budowane tak, aby prezbiterium znajdowało się na wschodzie. Na skrzyżowanie naw lub obok nawy powstawała zwykle wieża kościelna.

zdjecie  Archikolegiata NMP i św. Aleksego w Tumie – kościół wzniesiony w XII wieku
Autor: Getty images zdjecie  Archikolegiata NMP i św. Aleksego w Tumie – kościół wzniesiony w XII wieku

Sklepienie kościoła i budowli świeckich było kolebkowe, czyli półokrągłe lub krzyżowe – nie były one wysokie i strzeliste (tak jak to będzie później w stylu gotyckim), lecz niskie i wymagające solidnego podparcia w postaci kolumn połączonych półokrągłymi łukami umiejscowionymi wzdłuż nawy.

Częstym planem kościołów romańskich był też plan okrągły – tzw. rotunda (np. Rotunda św. Mikołaja w Cieszynie). 

Charakterystyczne cechy architektury romańskiej to zakończone łukiem niewielkie okna. Do wnętrza prowadziły portale o szerokich zdobionych ościeżach, często cofających się w głąb ściany, zakończone półokrągłym tympanonem z przedstawieniem o tematyce religijnej. 

Wnętrze kościoła św Jakuba w Ratyzbonie
Autor: Getty images Wnętrze kościoła św. Jakuba w Ratyzbonie XII w.

Rzeźba i malarstwo romańskie

W średniowieczu sztuka świecka prawie nie istniała. Zarówno rzeźby, jak i malowidła poświęcone były tematyce religijnej i tworzony były z myślą o wyposażeniu i dekorowaniu kościołów, zamkowych kaplic czy komnat.

Taka tematyka odpowiadała ściśle celowi, jaki według średniowiecznej ideologii, miała poświęcić się sztuka. Obrazy i rzeźby miały być dla nieczytającego i niewykształconego ludu Biblia pauperem, czyli "Biblią ubogich", która miała uczyć ich w ten sposób prawd wiary chrześcijańskiej i przedstawiać wydarzenia zapisane w Biblii.

Rzeźba związana jest ściśle z architekturą. Wspomniane portale romańskie zdobione były tympanonami, w których umieszczano sceny biblijne, przedstawienia Chrystusa lub Maryi. Rzeźbami i płaskorzeźbami zdobione były również ołtarze zwykle kamienne lub drewniane, a niekiedy także kolumny (np. słynne kolumny w Strzelnie XII-XIII w.) 

kolegiata San Miguel de Elines, Kantabria (Hiszpania)
Autor: Getty images kolegiata San Miguel de Elines, Kantabria (Hiszpania) XIII w.

Malarstwo romańskie to głównie malarstwo ścienne, które powstawało na murach kościelnych, ale również zdobiło ściany zamków i budowli świeckich. Tematyka fresków również opierała się na biblii i prawdach wiary i miała zwykle charakter religijny. 

W okresie romańskim nie znano jeszcze perspektywy, dlatego postaci malowane przez średniowiecznych artystów są płaskie i pozbawione głębi. Sceny są schematyczne, oderwane od otoczenie, w którym je przedstawiono.

Osobnym fragmentem malarstwa romańskiego są miniatury, czyli ilustracje ksiąg, które w tamtych czasach pisane i zdobione były ręcznie przez iluminatorów - zwykle mnichów.

Miniatury w Biblii, szałach czy modlitewnikach to piękne, bogato zdobione złotem i kolorami przedstawienia biblijne ilustrujące tekst księgi. Wyjątkowymi rysunkami ozdabiano również pierwsze  litery rozpoczynjące tekst- tzw. Inicjały.

Miniatury w średniowiecznej księdze
Autor: Getty images Miniatury w średniowiecznej księdze

Czytaj również:

Rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy. Czym się różnią od rodzaju żeńskiego, męskiego i nijakiego?

Czasy w języku angielskim

Czym są głoski dźwięczne i bezdźwięczne? Jak je odróżnić?

Opis przeżyć wewnętrznych bohatera - jak napisać?

Lektury szkolne klasa 7 w roku szkolnym 2020/2021

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

DLA CIEBIE ZA DARMO! Szykujesz się do porodu? Chcesz wiedzieć co cię czeka, jak sobie radzić? Co może Ci pomóc? Koniecznie pobierz nasz specjalny poradnik, stworzony przez ekspertów!

Czytaj więcej
Porodówka - przewodnik dla rodzącej mamy, okładka
KOMENTARZE