- Jedynak nie staje się egoistą tylko dlatego, że nie ma brata lub siostry.
- O rozwoju społecznym dziecka decydują m.in. temperament, relacje z rodzicami i doświadczenia z rówieśnikami.
- Rodzeństwo może uczyć negocjowania i rozwiązywania konfliktów, ale nie jest jedyną drogą do rozwijania tych umiejętności.
- Jedynak potrzebuje regularnego kontaktu z innymi dziećmi, ale nie trzeba mu zapełniać każdego popołudnia zajęciami.
- Warto uważać nie tyle na brak rodzeństwa, ile na nadmierną kontrolę, wyręczanie i stawianie dziecku zbyt wysokich oczekiwań.
Jedynak nie musi być samolubny
Jedynak w rodzinie nie staje się samolubny tylko dlatego, że nie ma rodzeństwa. Badania porównujące dzieci wychowywane z rodzeństwem i jedynaków nie potwierdzają stereotypu, że jedynak gorzej radzi sobie w grupie, jest mniej lubiany przez rówieśników lub częściej sprawia trudności wychowawcze. Stereotypy nie uwzględniają tego, że na rozwój dziecka wpływa wiele różnych czynników.
Dziecko może mieć trudność z dzieleniem się zabawką, domagać się uwagi albo niechętnie przegrywać, niezależnie od tego, ilu ma braci i sióstr. Takie zachowania częściej wynikają z wieku, temperamentu, zmęczenia, sposobu stawiania granic i dotychczasowych doświadczeń. Nie każda trudność w zachowaniu dziecka wynika z tego, że wychowuje się bez rodzeństwa.
Na rozwój dziecka wpływają relacje, a nie tylko liczba rodzeństwa
Charakter dziecka kształtują codzienne relacje z rodzicami, innymi bliskimi dorosłymi i rówieśnikami. Znaczenie mają także temperament, sytuacja w domu, poczucie bezpieczeństwa oraz to, jak dorośli reagują na emocje i konflikty. Nawet dzieci wychowywane przez tych samych rodziców mogą bardzo różnić się temperamentem i sposobem reagowania.
Rodzice jedynaka mogą czasem, często nieświadomie, skupiać na nim całą swoją uwagę i wiele oczekiwań. Nie musi to być problem, warto jednak sprawdzić, czy dziecko ma prawo do własnego zdania, prywatności, nudy i samodzielnego próbowania nowych rzeczy. Nadmierna kontrola lub presja mogą obciążać dziecko, podobnie jak w każdej innej rodzinie.
Rodzeństwo może uczyć relacji z innymi, ale nie jest jedynym źródłem takich doświadczeń
Rodzeństwo może dawać wiele okazji do ćwiczenia czekania na swoją kolej, negocjowania zasad, dzielenia się przestrzenią i godzenia się po kłótni. Nie oznacza to jednak, że dziecko bez rodzeństwa nie ma okazji rozwijać tych umiejętności. Równie ważne bywają przyjaźnie, przedszkole, szkoła, dalsza rodzina, sąsiedzi i zajęcia grupowe.
Relacja między rodzeństwem nie zawsze jest też spokojna i wspierająca. Rodzeństwo może być ze sobą blisko, ale dzieci mogą też rywalizować, dokuczać sobie albo unikać wspólnego spędzania czasu. Sam fakt posiadania brata czy siostry nie gwarantuje więc ani łatwości w kontaktach społecznych, ani ochrony przed samotnością.
Dla jedynaka ważne są regularne kontakty z rówieśnikami. Nie chodzi o zapełnianie każdego popołudnia. Ważniejsze jest to, by dziecko miało okazję budować znajomości, wspólnie się bawić, doświadczać drobnych nieporozumień i szukać sposobu na ich rozwiązanie.
Jak wspierać jedynaka na co dzień? Proste sposoby dla rodziców
Wspieranie jedynaka nie polega na szukaniu mu zastępstwa za rodzeństwo. Ważne są codzienne sytuacje, w których dziecko uczy się zauważać potrzeby innych i mówić o własnych potrzebach. Przydają się jasne zasady, kontakt z rówieśnikami i spokojna rozmowa po sporze.
W codziennym życiu warto zadbać o kilka spraw:
- zapraszać kolegę lub koleżankę na spotkanie albo wspólną zabawę po przedszkolu czy szkole
- nie wyręczać dziecka w każdej sprawie i pozwalać mu samodzielnie rozwiązywać drobne trudności
- uczyć czekania na swoją kolej podczas gry, rozmowy i wspólnych rodzinnych zajęć
- nazywać emocje po kłótni i pokazywać, jak można przeprosić lub zaproponować inne rozwiązanie
- nie spełniać każdej prośby dziecka tylko dlatego, że jest jedynakiem
Dorośli również pokazują dziecku, jak budować relacje z innymi. Jeśli rodzic potrafi odmówić bez zawstydzania, przeprasza za błąd i szanuje granice dziecka, pokazuje mu zachowania potrzebne w relacjach z innymi.
Trudności jedynaka warto oceniać tak samo jak trudności każdego dziecka
Niepokojące sygnały u jedynaka nie wynikają automatycznie z braku rodzeństwa. Warto przyjrzeć się sytuacji, gdy dziecko przez dłuższy czas unika kontaktu z rówieśnikami, mocno przeżywa odrzucenie, ma trudność w utrzymywaniu znajomości albo często reaguje agresją na niewielkie niepowodzenia. Uwagę warto zwrócić także na silny lęk przed rozstaniem z rodzicem oraz na częste przekonanie dziecka, że nikt go nie lubi.
Najpierw dobrze jest porozmawiać z dzieckiem i zapytać o konkretne sytuacje w przedszkolu czy szkole. Pomocna bywa też rozmowa z nauczycielem, który widzi dziecko w grupie. Jeśli trudności są nasilone lub długo się utrzymują, warto porozmawiać z psychologiem dziecięcym. Nie należy przy tym zakładać, że ich przyczyną jest wychowywanie się bez rodzeństwa.
Jedynak potrzebuje bliskich relacji z dorosłymi, jasnych zasad i okazji do kontaktów z rówieśnikami. To, czy będzie uważny na potrzeby innych, zależy od tego, czego doświadcza i czego się uczy każdego dnia, a nie od samego faktu, że nie ma rodzeństwa.
10 przestarzałych porad naszych babć, które kiedyś były wpajane młodym mamom
10
