Liczebnik: co za część mowy? Rodzaje, odmiana, ćwiczenia

2018-08-20 12:40 redakcja
liczebnik
Autor: Getty images

Liczebnik to część mowy wyrażająca liczbę, ilość, wielokrotność lub kolejność. Liczebnik odpowiada na pytania: ile? który z kolei? Co jeszcze warto wiedzieć o liczebniku, jego rodzajach, odmianie i zapisie?

Rodzaje liczebnika

Liczebniki, czyli wyrazy określające liczbę, ilość, kolejność itp., dzieli się na kilka grup. Najpopularniejsze to liczebniki główne, wyrażające liczbę (np. jeden, dwa, trzy, sto, tysiąc, milion – i ich odmiany przez liczby i przypadki, np. dwoma [osobami] lub dwiema [osobami] – obie formy odmiany są poprawne!) i liczebniki porządkowe wskazujące na kolejność (np. pierwszy, drugi, trzeci, dziesiąty, dwudziesty drugi, sto pierwszy, dwa tysiące osiemnasty).

Często spotyka się też:

  • liczebniki zbiorowe, służące do określania mniejszych lub większych grup osób (np. dwoje, troje, czworo, trzydzieścioro dwoje lub trzydzieści dwoje – obie formy są poprawne!),
  • liczebniki ułamkowe, wyrażające części (np. jedna druga, dwie trzecie, trzy czwarte, jedna dziesiąta)
  • liczebniki nieokreślone, wskazujące na mniej precyzyjnie określoną liczbę lub ilość osób, przedmiotów itp. (np. kilku, niewiele, wielu, dużo, mnóstwo, paręset, tysiące, miliony).

W użyciu są też liczebniki mnożne, oznaczające wielokrotność lub liczbę identycznych części, z których składa się dany przedmiot (np. pojedynczy, podwójny, potrójny, dwukrotny, trzydziestokrotny).

Nieco rzadziej używa się obecnie liczebników wielorakich, wskazujących na liczbę części składowych, gatunków czy odmian jakiegoś przedmiotu (np. dwojaki, trojaki, dziesięcioraki).

Zobacz:

Nie z przysłówkami – zasady pisowni i przykłady

Nie z czasownikami - jak prawidłowo piszemy nie z czasownikami?

Nie z przymiotnikami – zasady pisowni i ćwiczenia

Jak pomóc dziecku z dysleksją?

Rzeczownik: co to za część mowy i na jakie odpowiada pytania?

Przysłówek: pytania, stopniowanie, ćwiczenia

Przymiotnik: pytania, stopniowanie, ćwiczenia

Jak zachęcić dziecko do nauki – 5 sposobów [SŁUCHAJ online]

Dobrze wiedzieć

Co trzeba wiedzieć o liczebniku zbiorowym?

Liczebników zbiorowych używa się do określenia liczby: osób płci mieszanej (np. trzydzieścioro uczniów należy rozumieć jako trzydziestoosobową grupę uczniów i uczennic), rzeczowników kończących się w mianowniku na –ę, np. książę (dwoje książąt), kurczę (dziesięcioro kurcząt), rzeczowników niewystępujących w liczbie pojedynczej (np. dwoje drzwi, troje spodni, czworo skrzypiec) oraz niektórych utartych zestawieniach wynikających z historycznego rozwoju języka polskiego (np. dwoje oczu, dwoje uszu, dwoje rąk).

Uwaga!

Liczebnik zbiorowy (np. dwoje, czworo, dziesięcioro) nietrudno pomylić z rzeczownikiem odliczebnikowym (odpowiednio: dwójka, czwórka, dziesiątka – w znaczeniu grupy osób o określonej liczbie).

Aby nie popełnić błędu, pamiętaj o pytaniach, na które odpowiadają poszczególne części mowy. Rzeczownik odpowiada na pytania: kto?, co? (np. dwójka), a liczebnik na pytanie: ile?, który z kolei? (np. dwoje).

Jak zapisywać liczebniki?

Liczebniki porządkowe z kropką po cyfrze

Liczebniki główne i porządkowe można zapisywać za pomocą liczb, przy czym liczebnik porządkowy oznaczamy kropką po cyfrze arabskiej albo, obecnie rzadziej, cyfrą rzymską. Samo „2” w tekście pisanym oznacza więc „dwa”, podczas gdy „2.” (lub II) – „drugi”.

Ważna konsekwencja w zapisie liczebników

Przyjęło się ponadto, że słownie zapisuje się mniejsze liczby (przeważnie do stu, dwustu, pięciuset, tysiąca włącznie) – a większe notuje się za pomocą cyfr. Nie jest to jednak reguła i zapis słowny dowolnie dużej liczby nie będzie błędem. Najważniejsze, by postępować konsekwentnie i w obrębie jednego tekstu nie łączyć dwóch różnych sposobów zapisu (np. Dwoje dzieci przyszło punktualnie, 4 kolejne spóźniły się 5 minut).

Jak pisać „nie” z liczebnikami?

Należy też pamiętać, że partykułę „nie” z liczebnikami piszemy rozłącznie. Wyjątek stanowią liczebniki niejeden (np. niejeden raz), chyba że w konstrukcjach wyrażających przeciwstawienie (np. nie jeden, a dwa) oraz zaprzeczenia liczebników nieokreślonych (np. niedużo, niemało, niewiele).

Liczebniki – ćwiczenia

Aby utrwalić wiadomości, wpisz w puste miejsca odpowiednią formę liczebnika:

W koncercie usłyszeliśmy … (2) altówki i … (2) skrzypiec. dwie; dwoje
Dziesięć małych kurek to inaczej … (10) kurcząt. dziesięcioro
Siódmą pozycję na liście uczniów zapiszemy skrótem jako … (cyfrą arabską) lub … (cyfrą rzymską). 7. (koniecznie z kropką!); VII
Każdy człowiek ma … (2) oczu, więc dwie osoby rozmawiają w … (4) oczy. dwoje; cztery (frazeologizm – rozmawiać w cztery oczy)
W klasie liczącej 15 chłopców i 15 dziewczynek jest w sumie … (30) uczniów trzydzieścioro, nie: trzydziestu – jak w przypadku klasy złożonej z samych chłopców
Rok 2018 zapiszemy słownie jako …. dwa tysiące osiemnasty, nie: dwutysięczny osiemnasty.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 2/2020 "Zdrowia": co pomoże na ból głowy, sztuczne hormony wokół nas, dźwięczny głos na lata, stopy bez odcisków, eko zwierzak w domu, chudnij z wyobraźnią, hity zdrowej kuchni. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych rad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 2/2020
KOMENTARZE