Rotacyzm, czyli reranie. Kłopoty z wymową głoski R

2018-04-05 15:22 Katarzyna Hubicz
rotacyzm
Autor: thinkstockphotos.com

Rotacyzm (reranie), czyli nieprawidłowe wymawianie głoski R jest dużym problemem logopedycznym. Każdy rodzic powinien wiedzieć, czym jest rotacyzm, jakie są jego przyczyny i jak leczy się reranie, ponieważ zbyt długie niewymawianie (albo wymawianie nieprawidłowe) przez dziecko głoski R wymaga wizyty u logopedy. 

Rotacyzm to często występująca wada wymowy, która polega na nieprawidłowej realizacji głoski R. Reranie może znacznie utrudniać kontakty językowe z otoczeniem i sprzyjać niepowodzeniom szkolnym uczniów. Warto wiedzieć zatem, jak zapobiegać rotacyzmowi i skorygować go, zanim nieprawidłowy wzorzec wymowy utrwali się. 

Co powinnaś wiedzieć o głosce R

Głoska R – dźwięczna, określana w klasyfikacji głosek jako półotwarta, przedniojęzykowo-dziąsłowa, twarda – powstaje w efekcie wibracji przedniej części języka. Jest głoską trudną – by została prawidłowo wymówiona, język musi być nie tylko bardzo sprawny (dziecko musi opanować m.in. ruchy pionowe), ale też właściwie ułożony: jego koniuszek powinien wibrować, delikatnie uderzając o tzw. wałek dziąsłowy, czyli miejsce znajdujące się za górnymi siekaczami. Wargi są wtedy lekko rozchylone, żuchwa obniżona, a więzadła głosowe drgają, wydając charakterystyczny dźwięk.

Ponieważ nie jest to proste, w wymowie dziecka pojawia się z reguły jako ostatnia, w okolicach piątych urodzin. Zdarza się jednak, że dziecko nie jest w stanie opanować tej umiejętności albo wymawia R w sposób nieprawidłowy. Mówimy wtedy o rotacyzmie, który określa się również jako reranie.

Czytaj: Czym są głoski dźwięczne i bezdźwięczne? Jak je odróżnić?

Dlaczego dziecko nie wymawia głoski R? 

Przyczyny rotacyzmu są różne. Zaliczane są do niej przede wszystkim nieprawidłowości w budowie anatomicznej języka, takie jak za krótkie wędzidełko, rozszczep podniebienia miękkiego, język za duży albo odwrotnie – krótki, ale za to zbyt gruby, czy też mniejsza ruchomość koniuszka języka lub słabsza sprawność mięśni języka, przez co dziecko nie jest w stanie ustawić go w odpowiedniej pozycji.

Do przyczyn rerania należą również wady zgryzu, nieprawidłowe wzorce wymowy, jakie dziecko otrzymuje z otoczenia (takich jak np. używanie zdrobnień i seplenienie w rozmowie z maluchem) czy brak słuchowej umiejętności rozróżniania poszczególnych głosek – prawidłowa artykulacja głoski R zależy bowiem także od odpowiedniej wymowy głosek tzw. szeregu szumiącego czyli między innymi cz, sz, dż.

Zobacz także:

Zaburzenia mowy u dzieci: dyslalia, afazja, giełkot i jąkanie [PORADNIK]

Jak nauczyć dziecko wymawiać R: ćwiczenia logopedyczne

Co to jest dyslalia? Rodzaje i leczenie dyslalii

Zobacz, na czym polega afazja i jak ją leczyć

Dobrze wiedzieć

Rodzaje rotacyzmu

Logopedzi wyróżniają różne rodzaje rotacyzmu (rerania). Do najpopularniejszych zaliczane są:
1. Mogirotacyzm – mówimy o nim, gdy głoska R nie istnieje w systemie fonetycznym dziecka i dlatego jest pomijana w wyrazach – np. zamiast ryba dziecko mówi yba, zamiast roślina – oślina.
2. Rotacyzm właściwy – mamy z nim do czynienia wówczas, gdy głoska R wymawiana jest nieprawidłowo, do czego dochodzi na skutek zmiany miejsca artykulacji. Powstaje wówczas dźwięk nie występujący w prawidłowym systemie fonetycznym. Wyróżniamy tu następujące rodzaje rerania:

  • wargowe – w drgania wchodzą wargi przy dolnych lub górnych siekaczach
  • języczkowe – drgania przenoszone zostają na języczek umiejscowiony na końcu podniebienia miękkiego
  • podniebienne – drgania powstają, gdy tylna część języka zbliża się do podniebienia miękkiego
  • międzyzębowe – gdy w trakcie drgań czubek języka wsuwa się między zęby
  • krtaniowe – gdy głoska r dobywa się z głębi krtani
  • gardłowe (tzw. wymowa francuska) – gdy drgania tworzą się między nasadą języka, a tylną ścianą gardła
  • policzkowe – w trakcie wymawiania słowa powietrze przepływa w stronę policzków, co wprawia je w drgania
  • nosowe – wywołane niedomknięciem przejścia do jamy nosowej
  • boczne – gdy w trakcie wypowiadania słowa powietrze przedostaje się między górnymi dziąsłami, a boczną krawędzią języka.

3. Pararotacyzm (rotacyzm rozwojowy) – gdy dziecko zastępuje głoskę R innymi, np. l, ł, j.

Jak objawia się rotacyzm?

Rotacyzm może objawiać się na różne sposoby, co zależy zarówno od tego, z jakim rodzajem rerania mamy do czynienia, jak i od wieku dziecka. Niektóre dzieci w ogóle pomijają tę głoskę w wymawianych przez siebie słowach, inne zamiast niej wypowiadają głoskę Ł, L, czy J, jeszcze inne starają się mówić ją prawidłowo, ale na skutek nieprawidłowego ułożenia języka nie są w stanie uzyskać właściwego dźwięku.

Jak korygować rotacyzm?

Rotacyzm u dziecka trzeba korygować, gdyż nieprawidłowy wzorzec wymowy może się utrwalić, sprawiając w przyszłości problemy. Sporo zależy od przyczyny, w której ustaleniu pomoże wizyta u logopedy.

Do specjalisty można zgłosić się już z 3-4 letnim dzieckiem – wtedy logopeda ustali, czy mamy do czynienia z rotacyzmem rozwojowym, który minie w sposób naturalny, czy też problem leży np. po stronie nieprawidłowej budowy anatomicznej i konieczna będzie pogłębiona diagnoza.

Taka wizyta jest natomiast konieczna zawsze, gdy dziecko ma już sześć lat i nadal nie wymawia głoski R lub wymawia ją nieprawidłowo.

Czy można zapobiec rotacyzmowi?

By zapobiec ewentualnym opóźnieniom w wymowie R, zwracając się do malca nie należy seplenić ani zdrabniać – chodzi o to, by jak najszybciej poznał on wzorce prawidłowej wymowy i intuicyjne próbował je naśladować.

Z 2-4 letnim dzieckiem można też już bawić się w różne zabawy przygotowujące do wymowy głoski R. Ich celem jest m.in. wzmocnienie mięśni języka i przygotowanie go do wypowiadania trudnych dźwięków. Nie są trudne: z maluszkiem można bawić się np. w dotykanie językiem do nosa, czy rysowanie jego czubkiem obrazków na podniebieniu, dotykanie końcem języka na zmianę podbródka i nosa, unoszenie czubka języka do dziąseł z jednoczesną wymową głoski D lub L, czy dotykanie językiem górnych zębów od środka i z zewnątrz, mlaskanie, a nawet dynamiczne wypowiadanie głosek: „lalalalalala”, czy „ddddddddd”.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

DLA CIEBIE ZA DARMO! Szykujesz się do porodu? Chcesz wiedzieć co cię czeka, jak sobie radzić? Co może Ci pomóc? Koniecznie pobierz nasz specjalny poradnik, stworzony przez ekspertów!

Czytaj więcej
Porodówka - przewodnik dla rodzącej mamy, okładka
KOMENTARZE