Badanie neurologiczne: na czym polega i kiedy jest wskazane?

2019-06-10 11:17 Tomasz Nęcki
Dziecko u neurologa
Autor: Getty Images Badanie neurologiczne ocenia prawidłowość pracy układu nerwowego.

Badanie neurologiczne jest niezbędne w ocenie pracy układu nerwowego. Pierwszy etap badania rozpoczyna się już w chwili wejścia pacjenta do gabinetu. Już wtedy neurolog potrafi zauważyć pewne problemy neurologiczne u pacjenta. Na czym dokładnie polega badanie neurologiczne i kiedy wskazane jest jego przeprowadzenie?

Pacjenci, którzy planują udać się po raz pierwszy do neurologa, mają pewne obawy dotyczące tego, jak będzie przebiegała wizyta u tego specjalisty. Na szczęście badanie neurologiczne jest całkowicie bezbolesne a jego podstawą jest dokładny wywiad lekarski oraz ogólna ocena stanu zdrowia pacjenta, w tym: ocena czynności nerwów czaszkowych, badanie objawów oponowych a także ocena siły mięśniowej i odruchów. Sprawdź, jak przebiega badanie neurologiczne u niemowląt, dzieci i dorosłych pacjentów.

Spis treści:

    1. Wstępny etap badania neurologicznego
    2. Wywiad lekarski podstawowym badaniem neurologicznym
    3. Ogólna ocena stanu zdrowia podczas badania neurologicznego
    4. Ocena czynności nerwów czaszkowych
    5. Badanie objawów oponowych
    6. Ocena siły mięśniowej oraz odruchów
    7. Badanie neurologiczne u noworodków, niemowlaków i starszych dzieci
    8. Kiedy wskazane jest przeprowadzenie badania neurologicznego?

Wstępny etap badania neurologicznego

Tak naprawdę badanie neurologiczne rozpoczyna się zdecydowanie wcześniej, niż pacjenci mogą przypuszczać – ocena ich stanu zaczyna się od razu po tym, kiedy pacjent przekracza próg gabinetu lekarskiego. Wtedy lekarz ocenia chód – zauważalny w tym przypadku może być np. chód asymetryczny. Istotne jest również to, czy pacjent wchodzi do gabinetu wyprostowany i z pełną możliwością utrzymywania dowolnej postawy, czy też jego sylwetka przybiera jakąś charakterystyczną pozę (np. pacjent wchodzi do gabinetu pochylony do przodu) – już wspomniane nieprawidłowości mogą nasuwać lekarzowi podejrzenie tego, z jakim schorzeniem zmaga się chory.

Czytaj: Udar mózgu u dziecka - czy u dzieci ta choroba w ogóle występuje?

Wywiad lekarski podstawowym badaniem neurologicznym

Najważniejszą rolę w diagnozowaniu stanu zdrowia pacjentów odgrywa wywiad lekarski. Tak naprawdę dzięki jego dokładnemu zebraniu możliwe jest – postawienie przypuszczenia większości schorzeń, z którymi pacjent zgłasza się do lekarza. W trakcie wizyty u neurologa lekarz początkowo pyta pacjenta o to, z jakiego powodu się on do niego zgłosił. Później zadawane są z kolei badanemu pytania skoncentrowane wokół takich dolegliwości, które najczęściej występują w przebiegu rozmaitych schorzeń układu nerwowego. Mowa tutaj o takich objawach, jak:

      • zawroty głowy,
      • osłabienie siły mięśniowej,
      • bóle głowy,
      • zaburzenia czucia,
      • zaburzenia ze strony narządów zmysłów (np. zaburzenia smaku, zaburzenia słuchu czy zaburzenia widzenia lub węchu),
      • napady drgawkowe,
      • zaburzenia równowagi,
      • ruchy mimowolne (np. drżenia),
      • zaburzenia czynności zwieraczy (przejawiające się nietrzymaniem moczu lub stolca),
      • zaburzenia snu,
      • zaburzenia pamięci,
      • zaburzenia mowy,
      • zaburzenia chodu.

Czytaj: Zaburzenia mowy u dzieci: dyslalia, afazja, giełkot i jąkanie [PORADNIK]

Neurolog nie tylko zadaje pytania o to, czy dane objawy występują u pacjenta, ale i interesuje go to, od jak dawna pojawiają się one u badanego. W przypadku, gdy u pacjenta występuje wiele odchyleń, sugerujących jakąś chorobę neurologiczną, bardzo ważne jest ustalenie, w jakiej kolejności pojawiały się poszczególne z nich – aby uniknąć stresu w trakcie wizyty u neurologa, warto jeszcze przed nią, w warunkach domowych, uszeregować sobie to, w jakiej kolejności rozwijały się kolejne problemy.

W trakcie zbierania wywiadu istotne jest nie tylko, jakie objawy dysfunkcji układu nerwowego pojawiają się u pacjenta – lekarz pyta również o to, czy pacjent:

      • cierpi na choroby przewlekłe,
      • zażywa regularnie jakieś leki,
      • doświadczył w przeszłości jakiegoś urazu głowy,
      • przebył kiedykolwiek badania obrazowe głowy (jeżeli tak, to warto zabrać ze sobą na wizytę ich wyniki),
      • ma krewnych, którzy cierpieli na choroby neurologiczne.

Ogólna ocena stanu zdrowia podczas badania neurologicznego

Po przeprowadzeniu wywiadu lekarskiego następuje kolejna część badania neurologicznego: badanie przedmiotowe. Neurolog sprawdza ciśnienie tętnicze krwi, bada jamę brzuszną oraz osłuchuje klatkę piersiową. Takie postępowanie jest uzasadnione tym, ponieważ w przebiegu różnych schorzeń ogólnoustrojowych – takich jak np. cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze – dochodzić może do pojawiania się nieprawidłowości ze strony różnych układów narządowych, w tym również i ze strony układu nerwowego.

Ocena czynności nerwów czaszkowych

W trakcie pełnego badania neurologicznego miejsce ma ocena czynności nerwów czaszkowych. W tym celu lekarz może zapytać pacjenta o odczuwanie przez niego zapachów – tak ocenia się czynność nerwu węchowego. Podczas badania gałek ocznych możliwe jest zauważenie nieprawidłowości dotyczących nerwów wzrokowego, okoruchowego, bloczkowego oraz odwodzącego – o patologiach dotyczących tych struktur mogą świadczyć nieprawidłowości dotyczące ruchu gałek ocznych, opadanie powieki czy nieprawidłowe reakcje źrenic na światło.

Patologie nerwu trójdzielnego można stwierdzić w trakcie badania czucia w określonych rejonach twarzy. Badanie czynności nerwu twarzowego odbywa się poprzez poproszenie pacjenta o zmarszczenie czoła czy zapytanie go o odczuwanie smaku. O dysfunkcjach nerwu przedsionkowo-ślimakowego mogą świadczyć zaburzenia słuchu, nieprawidłowości dotyczące nerwu językowo-gardłowego można z kolei stwierdzić usłyszawszy, że pacjent nie odczuwa smaku w tylnej części języka. O uszkodzeniu nerwu błędnego może świadczyć chrypka, o dysfunkcji nerwu dodatkowego niemożność swobodnego uniesienia ramion, a o patologii nerwu podjęzykowego trudności z ruchomością języka.

Badanie objawów oponowych

Bardzo istotne w trakcie badania neurologicznego jest badanie objawów oponowych. Podstawowym jest tutaj badanie sztywności karku – ocenia się ją u pacjenta leżącego na plecach, u którego unosi się jego głowę w kierunku klatki piersiowej. Innymi jeszcze objawami oponowymi są m.in.:

    • objaw Kerniga: bada się go w pozycji leżącej na plecach – u pacjenta, który ma zgiętą kończynę dolną w stawie kolanowym i biodrowym, lekarz próbuje wyprostować kończynę, o dodatnim objawie Kerniga mówi się wtedy, gdy podczas wspomnianych czynności badający napotyka opór,
    • objaw Brudzińskiego: jego badanie przypomina badanie sztywności karku i objaw ten jest dodatni wtedy, kiedy zginaniu karku ku przodowi towarzyszy zgięcie kończyn dolnych w stawach biodrowych i kolanowych,
    • objaw Flataua: zaobserwowany może być podczas badania sztywności karku i jest on dodatni wtedy, gdy wspomnianej wyżej czynności towarzyszy rozszerzenie źrenic.

Ocena siły mięśniowej oraz odruchów

Kolejnymi elementami badania neurologicznego są badanie siły mięśniowej oraz odruchów ścięgnistych. Do przeprowadzenia pierwszej z wymienionych ocen, badający może prosić pacjenta o to, aby mocno ścisnął rękoma ręce lekarza, możliwe jest również to, że lekarz poprosi leżącego badanego o to, aby unosił kończyny, kiedy to lekarz będzie jednocześnie przeciwstawiał się takiemu ruchowi.

Do badania odruchów służy z młotek neurologiczny. Badanych jest kilka odruchów, m.in. odruchy z mięśni dwugłowego i trójgłowego ramienia, odruch kolanowy oraz skokowy. Zaobserwowana w trakcie tych ocen może być prawidłowa reakcja, jak i odruch wzmożony lub osłabiony. Badanie wykonywane jest bardzo delikatnie i naprawdę nie trzeba wielkiej siły do tego, aby zaobserwować, czy u badanego odruchy są prawidłowe.

W trakcie badania neurologicznego oceniany jest także i odruch Babińskiego. Badanie to polega na drażnieniu stopy badanego (zwykle z użyciem ostrawego przedmiotu) w kierunku od pięty ku przodowi stopy. Objaw Babińskiego jest dodatni wtedy, gdy czynność prowadzi do zgięcia palców ku grzbietowi stopy i ich rozczapierzenia. Tutaj należy jednak podkreślić, że tak jak u osób dorosłych objaw Babińskiego świadczy o uszkodzeniu układu nerwowego, tak u dzieci już niekoniecznie – do 2. roku życia odruch ten może być fizjologiczny.

Badanie neurologiczne u noworodków, niemowlaków i starszych dzieci

U najmłodszych pacjentów badanie neurologiczne przebiega podobnie jak u osób dorosłych. Pojawiają się jednak w tym przypadku pewne odrębności – szczególnie dotyczą one noworodków i niemowląt. Biorą się one chociażby stąd, że u tak małych pacjentów nie dokonuje się oceny chodu, sprawdzane podczas badania neurologicznego są u nich jednak inne aspekty. Dużą uwagę kieruje się w tym wypadku ku wywiadowi lekarskiemu – ważne jest to, jak przebiegała ciąża, ale i to, czy dziecko na przyszło na świat poprzez poród naturalny czy przez cesarskie cięcie i czy w czasie porodu doszło do jakichkolwiek komplikacji.

W trakcie badania neurologicznego u dzieci lekarz może układać małego pacjenta w rozmaitych pozycjach – zdarza się, że lekarz trzyma malca za same nogi lub układa go w wyjątkowo niefizjologicznym ułożeniu ciała. Czasami u rodziców prowadzi to do bardzo silnego niepokoju, podkreślić jednak należy tutaj to, że nie ma czego się obawiać – lekarz wie co robi i poprzez te czynności ocenia chociażby napięcie mięśniowe u badanego.

Czytaj: Urazy głowy u dzieci: co robić, by ich uniknąć? [WYWIAD z neurologiem dziecięcym]

W trakcie badania neurologicznego u niemowląt analizowane są również odruchy, które są specyficzne dla tej właśnie grupy wiekowej, np. odruch Moro, który występuje po nagłym hałasie czy gwałtownej zmianie położenia dziecka i polega on na tym, że maluch wyprostowuje swoje kończyny górne i dolne, a także odchyla głowę do tyłu i jego plecy wyginają się w łuk. Sprawdzane jest także to, czy u dziecka występuje odruch chwytny (związany z automatycznym zaciskaniem palców przy drażnieniu dłoni niemowlaka) oraz odruch Babińskiego.

Czytaj: Hipertonia czyli wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka - objawy, przyczyny i leczenie

Badanie neurologiczne u dzieci starszych nie różni się znacząco od tego, jak wygląda to badanie u osób dorosłych. Dużą jednak uwagę kieruje się tutaj ku temu, jak przebiegał rozwój dziecka – ważne dla lekarza jest przede wszystkim to, w jakim czasie malec zdobywał kolejne umiejętności (takie jak np. chodzenie, siadanie i mówienie). Neurolog będzie również zadawał rodzicom pytania dotyczące ewentualnych chorób i problemów zdrowotnych, które przebył mały pacjent – niezwykle istotne jest tutaj to, aby poinformować lekarza m.in. o epizodach drgawek gorączkowych, urazach głowy czy neuroinfekcjach (takich jak np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych).

Kiedy wskazane jest przeprowadzenie badania neurologicznego?

Do neurologa skierować się powinni przede wszystkim pacjenci, u których – zwłaszcza nagle – pojawią się wcześniej wspominane objawy, o które pytają neurolodzy w trakcie zbierania wywiadu, czyli np. silne bóle głowy, trudności z zachowaniem równowagi czy zaburzenia czucia. Szczególną uwagę należy kierować ku dzieciom – z nimi do poradni neurologicznej należy udawać się przede wszystkim w sytuacji, gdy pojawią się u nich napady drgawkowe lub gdy rodzice będą mieli przypuszczenie, że dziecko ma osłabioną siłę mięśniową (o tym przekonywać może m.in. wiotkość dziecka, zauważana chociażby podczas kąpania maluszka, ale i opóźnienia w rozwoju takich umiejętności, jak siadanie czy chodzenie).

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W nowym M jak Mama o tym, dlaczego w ciąży boli kręgosłup i jak można sobie pomóc w takiej sytuacji. A także: jakie formalności trzeba załatwić po urodzeniu dziecka, kiedy warto kupić niemowlakowi szumiącą zabawkę i jak przystawiać malca do piersi.

Kup dostęp od 2,50 zł
mjm 12/19
KOMENTARZE