Zapalenie oskrzeli: objawy zapalenia oskrzeli

2017-12-18 11:38 Tomasz Nęcki, lekarz
Zapalenie oskrzeli
Autor: thinkstockphotos.com

Zapalenie oskrzeli może być ostre i wtedy jest zwykle wywołane przez wirusy, wyróżnia się jednak i przewlekłe zapalenie oskrzeli, do którego doprowadza najczęściej palenie tytoniu. U dzieci – ze zrozumiałych przyczyn – spotykane jest głównie ostre zapalenie oskrzeli. Czy jest to groźna choroba? Jakie leczenie powinno być wdrożone u dziecka z zapaleniem oskrzeli? 

Zakażenia dróg oddechowych zasadniczo należą do jednych z najczęściej występujących u ludzi infekcji. Powszechnie kojarzone są one z zapaleniem płuc, jednakże do zakażeń dróg oddechowych zalicza się także i zapalenia gardła, zapalenia oskrzelików czy oskrzeli. Wszystkie z wymienionych jednostek z pewnością są istotnymi problemami, szczególnie warto jednak przyjrzeć się jednej z nich – zapaleniu oskrzeli.

Czym w ogóle są oskrzela?

Oskrzela wchodzą w skład złożonego systemu struktur dróg oddechowych, odpowiedzialnych za transport powietrza do najmniejszych elementów – pęcherzyków płucnych – w których to zachodzi proces wymiany gazowej. Oskrzela zaczynają się tam, gdzie kończy się tchawica – początkowo wyróżniane są oskrzele główne prawe (do prawego płuca) oraz oskrzele główne lewe (do lewego płuca). Struktury te przechodzą później kolejne podziały – kolejnym, po podziale na oskrzela do poszczególnych płuc, dzielą się one na oskrzela płatowe (3 do płatów prawego płuca oraz 2 do płatów płuca lewego), a później dochodzi do ich podziału na jeszcze drobniejsze oskrzela segmentowe.

Przechodzące przez oskrzela powietrze jest m.in. oczyszczane i ogrzewane. W tych właśnie strukturach znajdują się różne specjalne komórki, np. komórki śluzotwórcze. Kiedy ich czynność jest prawidłowa wspierają one właściwą funkcję układu oddechowego. W sytuacji jednak kiedy równowaga ulega zaburzeniom – np. wskutek infekcji, ale nie tylko – rozwijać się mogą różne utrudnienia w przepływie powietrza przez oskrzela. Jedną z możliwych przyczyn takich problemów jest zapalenie oskrzeli, którego wyróżnia się różne rodzaje.

Rodzaje zapaleń oskrzeli

Wyróżnia się dwa rodzaje zapaleń oskrzeli: ostre oraz przewlekłe. Ostre zapalenie oskrzeli to stan, który rozwija się nagle i którego objawy utrzymują się zwykle przez 3 do 7 dni (istnieje jednak możliwość występowania dolegliwości przez dłuższy czas, sięgający nawet trzech tygodni). Jednostka ta stanowi jedno z najczęściej pojawiających się u pacjentów zakażeń – rocznie nawet więcej niż 5 proc. wszystkich dzieci i więcej niż 5 proc. wszystkich dorosłych doświadcza przynajmniej jednego epizodu tej choroby.

Przewlekłe zapalenie oskrzeli – jak można się zapewne domyślić już po nazwie tej choroby – jest z kolei chorobą układu oddechowego, która utrzymuje się przez zdecydowanie dłuższy czas. Obecnie przewlekłe zapalenie oskrzeli rozpoznaje się wtedy, kiedy pacjent zmaga się z jego objawami przez łącznie minimum 3 miesiące w roku przez kolejne dwa lata.

Ostre zapalenie oskrzeli spotykane jest zarówno u dzieci, jak i osób dorosłych, przewlekłe zapalenie oskrzeli to z kolei problem głównie osób dorosłych. Takie zróżnicowanie wynika z tego, że stany te spowodowane są odmiennymi przyczynami.

Przyczyny ostrego zapalenia oskrzeli

Ostre zapalenie oskrzeli to – w ponad nawet 90 proc. wszystkich zachorowań – choroba wirusowa. Przyczyną ostrego zapalenia oskrzeli zazwyczaj są infekcje wirusami RSV, rinowirusami oraz wirusami paragrypy i grypy. Bakteryjna etiologia tej jednostki to rzadkość, jest to jednak możliwe – patogenami bakteryjnymi, które mogą wywołać ostry stan zapalny oskrzeli, są chociażby Bordetella pertussis (pałeczka krztuśca) czy Mycoplasma pneumoniae.

Jakie są objawy ostrego zapalenia oskrzeli?

Podstawowym objawem ostrego zapalenia oskrzeli jest kaszel. Typowo – szczególnie na początkowo infekcji – ma on charakter suchy, oprócz tego napady kaszlu mogą być wyjątkowo dla pacjenta uciążliwe. Wraz z czasem, zwłaszcza w sytuacji, kiedy na infekcję wirusową nałoży się zakażenie bakteryjne, pacjent może zacząć odkrztuszać wydzielinę – wtedy kaszel określany jest już jako mokry. Wydzielina ta może mieć rozmaity charakter – zazwyczaj jest ona śluzowa, może być jednak i zabarwienia żółtawego czy zielonkawego.

W przebiegu choroby mogą pojawiać się u chorych i inne dolegliwości – jako pozostałe możliwe objawy ostrego zapalenia oskrzeli wymienia się:
- podwyższoną temperaturę (zazwyczaj gorączka nie jest wysoka, w zapaleniu oskrzeli częściej występują stany podgorączkowe, z temperaturą około 37-38 stopni Celsjusza),
- duszność,
- świszczący oddech,
- ból lub dyskomfort w klatce piersiowej.

Zobacz: Zespół Guillaina-Barrégo: objawy i leczenie

Rozpoznawanie ostrego zapalenia oskrzeli

Diagnostyka ostrego zapalenia oskrzeli opiera się na przeprowadzeniu badania lekarskiego oraz zebraniu z chorym wywiadu lekarskiego, którego celem jest stwierdzenie, czy u badanego występują typowe objawy tej choroby. Dodatkowe badania – np. morfologia krwi u dziecka czy RTG klatki piersiowej – najczęściej nie są konieczne. Wykorzystuje się je zwykle wtedy, kiedy doszłoby do konieczności wykluczenia innych możliwych przyczyn występujących u pacjenta objawów – jako przykład można tutaj podać zapalenie płuc i w razie wątpliwości, czy u pacjenta rozwinęło się mniej poważne zapalenie oskrzeli czy też groźniejsze zapalenie płuc, RTG płuc może już jak najbardziej być wykonywane.

Leczenie ostrego zapalenia oskrzeli

Zapalenie oskrzeli leczy się objawowo. Rutynowe zalecanie chorym na tę jednostkę antybiotyków jest bezzasadne – najczęściej ostre zapalenie oskrzeli wywołują wirusy, a na nie antybiotyki po prostu nie działają. Jeżeli chorym zalecane są jakieś leki, to są to zwykle środki wpływające na kaszel (np. leki przeciwkaszlowe lub preparaty rozrzedzające wydzielinę i ułatwiające w ten sposób jej odkrztuszanie), a także leki przeciwgorączkowe.

Dla poprawy stanu zdrowia chorego z zapaleniem oskrzeli istotne są nie tylko leki, ale i po prostu… odpoczynek. Pacjent z tą chorobą powinien przez kilka dni odpoczywać w domu, dbać o odpowiednie nawodnienie organizmu i ograniczyć na kilka dni podejmowanie wysiłku fizycznego – odpoczynek zdecydowanie wspomaga ciało w szybszym uporaniu się z chorobą.

Przewlekłe zapalenie oskrzeli – co może do niego doprowadzić?

Tak jak ostre zapalenie oskrzeli typowo ustępuje w ciągu zaledwie kilku dni, tak już zdecydowanie inaczej jest w przypadku innej patologii zajmującej wspomnianą część dróg oddechowych – mowa tutaj o przewlekłym zapaleniu oskrzeli. W jej przebiegu również występuje stan zapalny, jednakże – jak się można łatwo domyślić – utrzymuje się on przez zdecydowanie dłuższy czas.

Nie tylko czas utrzymywania się objawów odróżnia od siebie ostre i przewlekłe zapalenie oskrzeli – odmienne są również przyczyny tychże schorzeń. Przewlekłe zapalenie oskrzeli rozwija się zwykle w związku z narażeniem dróg oddechowych na różne substancje drażniące – takową może być chociażby dym papierosowy (przewlekłe zapalenie oskrzeli stanowi jedną ze składowych przewlekłej obturacyjnej choroby płuc – POChP – typowo spotykanej właśnie u osób palących papierosy), ale i różne inne zanieczyszczenia obecne w powietrzu.

Przewlekłe zapalenie oskrzeli może jednak występować i w przebiegu różnych innych schorzeń – jako ich przykłady można tutaj podać różne alergie, astmę czy mukowiscydozę.

Objawy przewlekłego zapalenia oskrzeli

Podstawowym objawem, który pojawia się u chorych z przewlekłym zapaleniem oskrzeli, jest kaszel. Zazwyczaj kaszel ten ma największe nasilenie w godzinach porannych (w trakcie nocy oczyszczanie dróg oddechowych przebiega gorzej niż za dnia, w związku z czym po przebudzeniu się kaszel jest nasilony i ma on na celu usunięciu nadmiaru wydzieliny z układu oddechowego). Skoro już o wydzielinie mowa – kaszel u chorych z przewlekłym zapaleniem oskrzeli typowo jest mokry, a wydzielina może mieć zabarwienie od przezroczystego po żółtawo-zielonkawe, a czasami wydzielina bywa nawet podbarwiona treścią krwistą.

Innymi dolegliwościami, które bywają objawami przewlekłego zapalenia oskrzeli, są duszność (szczególnie taka, która nasila się podczas wysiłku), a także świszczący oddech.

Jakie badania wykonywane są u pacjentów z podejrzeniem przewlekłego zapalenia oskrzeli?

Podobnie jak w przypadku ostrego zapalenia oskrzeli, tak i w rozpoznawaniu przewlekłego zapalenia oskrzeli największą rolę odgrywa wywiad oraz badanie lekarskie. Aby jednak móc precyzyjniej określić stopień występujących zaburzeń, wykonywane są u pacjentów m.in. badania czynnościowe płuc, takie jak chociażby spirometria.

Leczenie przewlekłego zapalenia oskrzeli

Przewlekłe zapalenie oskrzeli wymaga stosowania zdecydowanie odmiennego leczenia od tego, które jest wdrażane u chorych z ostrą postacią tej choroby dróg oddechowych. Choroba ta może w znaczący sposób doprowadzać do pogorszenia codziennego funkcjonowania pacjenta – podawane chorym leki (mające działanie przeciwzapalne oraz rozszerzające oskrzela) mają za zadanie zmniejszać intensywność objawów przewlekłego zapalenia oskrzeli.

Pacjentom z przewlekłym zapaleniem oskrzeli proponowane są preparaty z kilku różnych grup. Przede wszystkim podawane im są leki z grupy beta-mimetyków (np. salmeterol), glikokortykosteroidy, a także preparaty antycholinergiczne (np. bromek ipratropium). Poza już wymienionymi lekami, czasami chorym zalecane są preparaty ułatwiające usuwanie wydzieliny z płuc.

Czy zapaleniom oskrzeli można zapobiegać?

Szczęśliwie istnieją pewne sposoby na to, aby zredukować ryzyko wystąpienia zapalenia oskrzeli – dotyczy to zarówno ostrej, jak i przewlekłej postaci choroby. Jeżeli chodzi o ostre zapalenie oskrzeli, to w sezonie infekcyjnym należy po prostu jak najbardziej dbać o higienę (już samo częstsze niż zazwyczaj mycie rąk może zmniejszać ryzyko wystąpienia tejże infekcji).

W przypadku zaś przewlekłego zapalenia oskrzeli konieczne jest unikanie tychże czynników, które mogą doprowadzić do rozwinięcia się tej choroby. Podstawą jest tutaj unikanie produktów tytoniowych – w końcu to głównie u osób palących rozwija się ta choroba, co więcej – jeżeli u kogoś palącego papierosy rozpoznane zostanie przewlekłe zapalenie oskrzeli, to jeszcze przed zaleceniem mu jakichkolwiek leków, jest mu najpierw sugerowana konieczność rozstania się ze swoim nałogiem.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W nowym M jak Mama o tym, jaki wpływ na zdrowie mamy i dziecka ma cesarskie cięcie oraz jakie jest ryzyko ciąży po 40. roku życia. Przeczytaj również, jak wybrać najlepsze krzesełko do karmienia i jak skompletować eko-wyprawkę

Kup dostęp od 2,50 zł
okładka 10/19
KOMENTARZE