Mikroflora jelitowa. Dlaczego o jej skład trzeba dbać od pierwszych dni życia?

2020-04-22 16:54 lek. Tomasz Nęcki
Mikroflora jelitowa
Autor: Getty Images Mikroflora jelitowa pełni bardzo ważną funkcję w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu, dlatego warto o nią dbać od pierwszych dni życia malucha.

Mikroflora jelitowa pełni istotną rolę w funkcjonowaniu ludzkiego organizmu. Bytujące w przewodzie pokarmowym drobnoustroje mają wpływ na czynność układu odpornościowego oraz na ryzyko wystąpienia różnych schorzeń, takich jak np. astma, otyłość czy depresja.

Mikroflora jelitowa to nic innego, jak bytujące w przewodzie pokarmowym człowieka drobnoustroje. Kiedy się spojrzy na dotyczące jej liczby, popaść można wręcz w zdumienie – w praktyce bowiem liczba bakterii w samym tylko jelicie grubym przewyższać może aż dziesięciokrotnie liczbę wszystkich komórek organizmu człowieka, a masa bakterii jelitowych sięgać może nawet dwóch kilogramów.

Jeżeli myślisz teraz, że taka ilość drobnoustrojów ma wpływ na funkcjonowanie ludzkiego organizmu, to masz absolutną rację – ludzka mikroflora jelitowa pełni wiele różnych ważnych funkcji.

Spis treści:

  1. Rozwój mikroflory jelitowej
  2. Czynniki wpływające na rozwój mikroflory jelitowej
  3. Funkcje mikroflory jelitowej
  4. Mikroflora jelitowa a różne schorzenia
  5. Wspieraj utrzymanie prawidłowego składu mikroflory jelitowej

Rozwój mikroflory jelitowej

W przeszłości sądzono, że płód rozwija się w jałowym środowisku i bakterie zaczynają kolonizować jego organizm dopiero po narodzinach – współcześnie wiadomo już, że jest całkowicie inaczej.

Bakterie z organizmu matki docierają do płodu drogą krwi przez łożysko, oprócz tego docierają one do wnętrza ciała wraz z połykanym przez płód płynem owodniowym. Do masywnej kolonizacji dziecięcego organizmu dochodzi jednak dopiero po porodzie. Dzieci rodzone siłami natury kontaktują się z bakteriami obecnymi w drogach rodnych matki (głównie z dobroczynnymi drobnoustrojami z rodzaju Lactobacillus), oprócz tego dochodzi do kolonizacji ich organizmu przez bakterie również i podczas kontaktu skóra do skóry z matką.

Pierwsze tysiąc dni życia dziecka to okres kluczowy, mający największe znaczenie dla składu jego mikroflory jelitowej w późniejszym życiu – około 2.-3. roku życia jej zróżnicowanie zaczyna przypominać to, jakie spotykane jest u osób dorosłych. Warto tutaj wspomnieć o tym, że skład mikroflory jelitowej jest swoisty dla danego człowieka – nie ma dwóch osób o identycznej mikroflorze jelitowej, czasami jej skład porównywany jest do odcisku palca, który także jest unikatowy dla danego człowieka.

Czynniki wpływające na rozwój mikroflory jelitowej

To, jaki skład będzie miała mikroflora jelitowa u danego dziecka, zależne jest do całej gamy różnorodnych czynników. Wpływ na jej skład mają uwarunkowania genetyczne, ale i pewne aspekty dotyczące ciężarnej – zróżnicowanie drobnoustrojów w jelitach dziecka uzależnione jest m.in. od stosowanych przez przyszłą matkę używek, jej masy ciała i diety, a także od tego, czy w czasie ciąży była narażona na stres lub jakieś infekcje.

Czytaj: Stres i nerwy w ciąży. Czy szkodzą dziecku, jak sobie poradzić ze stresem?

Największe jednak znaczenie dla kształtowania się mikroflory jelitowej ma czas już po przyjściu dziecka na świat. Wpływ na przebieg tego procesu ma rodzaj porodu – tak jak poród naturalny zapewnia dziecku kolonizację dobroczynnymi bakteriami, tak już nie dzieje się tak w przypadku porodu droga cięcia cesarskiego.

Znaczenie dla kształtowania mikroflory przewodu pokarmowego ma rodzaj karmienia – mleko matki zawiera nie tylko wszystkie niezbędne dziecku substancje odżywcze, ale i bakterie oraz substancje promujące ich wzrost, które niekoniecznie znaleźć można w mieszankach mlekozastępczych.

Jeżeli dziecko karmione jest sztucznie, warto sięgać po te produkty, które w swoim składzie zawierają substancje wspierające rozwój flory jelitowej dziecka.

W późniejszych etapach życia największy wpływ na formowanie się właściwego składu mikroflory jelitowej mają dieta oraz stosowanie różnych leków (w szczególności antybiotyków).

Funkcje mikroflory jelitowej

Pewne funkcje mikroflory jelitowej znane są od dawna, inne, które są dopiero odkrywane, zaskakują nawet medycznych profesjonalistów. Wśród najistotniejszych zadań bytujących w przewodzie pokarmowym bakterii wymienić można:

  • produkcję ważnych dla organizmu substancji, takich jak np. kwas foliowy, witamina B12 czy witamina K,
  • udział we wchłanianiu substancji odżywczych w przewodzie pokarmowym,
  • zapobieganie kolonizowaniu organizmu przez patogenne, wywołujące rozmaite schorzenia, drobnoustroje,
  • udział w rozwoju jelit,
  • wplyw na rozwój tolerancji pokarmowej,
  • wspieranie rozwoju układu odpornościowego,
  • udział w tworzeniu jelitowej bariery nabłonkowej.

Mikroflora jelitowa a różne schorzenia

Nieprawidłowości dotyczące różnorodności składu mikroflory jelitowej określane są mianem dysbiozy jelitowej. Problem bywa następstwem różnych zjawisk, doprowadzić do zaburzeń składu jelitowej flory bakteryjnej może prowadzić chociażby stosowanie antybiotyków – konsekwencją zubożenia składu bakterii w przewodzie pokarmowym może być np. rzekomobłoniaste zapalenie jelit.

O takim, związanym z dysbiozą jelitową, ryzyku wiadomo od lat, okazuje się jednak, że od tego, jakie drobnoustroje bytują w naszym przewodzie pokarmowym,uzależnione jest ryzyko naprawdę wielu rożnych schorzeń i to nawet takich jednostek, które z mikroflorą jelitową bardzo ciężko powiązać.

Nieprawidłowości w składzie flory jelitowej przyczyniać się mogą do chorób atopowych – astmy, atopowego zapalenia skóry czy alergicznego nieżytu nosa.

Istnieja doniesienia o związku zaburzeń składu mikroflory jelitowej z czynnościowymi zaburzeniami przewodu pokarmowego u niemowląt, takimi jak m.in. kolki czy zaparcia. Co jednak najciekawsze, nieprawidłowości składu bakteryjnej flory jelit mogą zwiększać ryzyko również i:

  • schorzeń układu pokarmowego (np. zespołu jelita drażliwego czy nieswoistych zapaleń jelit),
  • nadwagi i otyłości,
  • cukrzycy (zarówno typu 1, jak i 2),
  • schorzeń wątroby,
  • niektórych nowotworów,
  • różnych rodzajów alergii,
  • zaburzeń psychicznych (zwłaszcza depresji).

Wspieraj utrzymanie prawidłowego składu mikroflory jelitowej

Patrząc na to, jak wiele ważnych zadań pełni mikroflora jelitowa oraz że może ona mieć związek z ryzykiem wystąpienia różnych schorzeń, niezwykle zrozumiałe jest to, że dbanie o utrzymanie jej właściwego składu jest po prostu koniecznością. Co możesz więc zrobić, aby zróżnicowanie drobnoustrojów w przewodzie pokarmowym było optymalne?

Zaczynaj od najwcześniejszych etapów – od samego tylko początku ciąży dbaj o urozmaiconą, zdrową dietę, zrezygnuj również ze wszelkich używek (rezygnacja z palenia tytoniu oraz całkowite odstawienie alkoholu nie tylko wpłyną korzystnie na skład mikroflory jelitowej dziecka, ale i zredukują ryzyko różnych poważnych schorzeń u dziecka).

Po przyjściu pociechy na świat, jeżeli tylko możesz, staraj się je jak najdłużej karmić piersią – pokarm matki naprawdę spełnia wszelkie potrzeby żywieniowe noworodka i niemowlęcia. Na tym jednak nie koniec – po rozszerzeniu dziecku diety, cały czas dbaj o jej różnorodność i bilansowanie jej tak, aby posiłki dostarczały dziecku wszelkich niezbędnych mu substancji odżywczych.

Wpływać na utrzymanie właściwego składu mikroflory jelitowej można nie tylko u najmłodszych – zasadniczo jest to możliwe w każdym wieku. Pomyśleć o bytujących w przewodzie pokarmowym mikrobach należy przede wszystkim wtedy, gdy z jakichś powodów konieczne staje się przyjmowanie antybiotyków.

Jak to już poniekąd nadmieniono powyżej, leki z tej grupy likwidują nie tylko patogenne drobnoustroje, ale i te bakterie, które dla ludzkiego organizmu są zwyczajnie korzystne – w takich sytuacji niechciani goście mogą bardzo szybko zająć miejsce dobroczynnych mikrobów.

Aby takiej sytuacji zapobiec, podczas antybiotykoterapii zasadne jest stosowanie produktów, które wspierają utrzymanie prawidłowego składu mikroflory jelitowej. Takowymi są probiotyki (czyli dobroczynne bakterie), prebiotyki (substancje wspierające rozwoj „dobrych” mikrobow), synbiotyki (połaczenie pro- i prebiotyków) oraz postbiotyki (są nimi m.in. substancje produkowane przez bakterie, które wywierają dobroczynny wpływ na ludzki organizm).

lek. Tomasz Nęcki
Lek. Tomasz Nęcki
Absolwent kierunku lekarskiego na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Wielbiciel polskiego morza (najchętniej przechadzający się jego brzegiem ze słuchawkami w uszach), kotów oraz książek. W pracy z pacjentami skupiający się na tym, aby przede wszystkim zawsze ich wysłuchać i poświęcić im tyle czasu, ile potrzebują.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W magazynie Dziecko Zakupy i My: ponad 200 polecanych produktów dla mamy, dziecka i kobiet w ciąży, a także inspiracje i porady dla całej rodziny! Sprawdź, jak zadbać o najbliższych!

Pobierz
Dziecko zakupy i my
KOMENTARZE