Leczenie i postępowanie przy konflikcie serologicznym. Rozmowa z prof. M. Wielgosiem

2020-08-05 14:24
Konflikt serologiczny: przyczyny, następstwa, leczenie
Autor: _photos.com|photos.com Konflikt serologiczny polega na ataku rozwijającego się płodu przeciwciałami produkowanymi przez organizm matki.

Jak postępować, gdy pojawi się takie ryzyko konfliktu serologicznego? Jak wygląda leczenie konfliktu grupy krwi i czym jest immunizacja?  Na te ważne pytania odpowiada prof. Mirosław Wielgoś, kierownik I Katedry i Kliniki Położnictwa i Ginekologii WUM i rektor Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w kadencji 2016 – 2020.

Konflikt serologiczny jest widoczny w sytuacji w której matka ma grupę krwi Rh- natomiast ojciec Rh+ i to właśnie po nim dziecko ma dziedziczyć krew. Może to powodować protest ze strony układu odpornościowego przyszłej mamy.

Rodzice, którzy zdecydowali się na dziecko powinni wykonać proste badania określające grupę krwi i czynnik Rh. Jeżeli wystąpi konflikt serologiczny, ciąża musi być pod specjalnym nadzorem.

Na temat profilaktyki konfliktu serologicznego rozmawiamy z prof. Mirosławem Wielgosiem, kierownikiem I Katedry i Kliniki Położnictwa i Ginekologii WUM i Stołecznego Ośrodka Konfliktów Serologicznych.

Czy konflikt serologiczny łatwo jest stwierdzić?

– Tak, ale pod warunkiem, że wykona się obowiązujące od wielu lat badanie. Pominięcie go może wywołać wiele niekorzystnych następstw. Panuje powszechnie przekonanie, że konflikt serologiczny dotyczy tylko kobiet Rh-ujemnych, które mają partnerów Rh-dodatnich. To jest najczęstsza postać konfliktu serologicznego, ale nie jedyna.

Są rzadkie postaci, które przeoczone, prowadzą do choroby hemolitycznej płodu, kończącej się nierzadko zgonem wewnątrzmacicznym. Dlatego trzeba kobiety przestrzegać, uczulać i informować, by same dopominały się o badanie w kierunku konfliktu grupy krwi, niezależnie od rodzaju posiadanej grupy krwi i czynnika Rh.

Czy badanie krwi wyjaśnia wszystkie postaci konfliktu?

– Tak, polega ono na poszukiwaniu na początku ciąży przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom krwinek czerwonych i niezależnie od tego, jakie to są przeciwciała – wykrywa je. Następnie można te przeciwciała zidentyfikować, ustalić, do jakiego typu należą, a także ocenić ich miano, czyli ilość.

Przeciwciała powstałe w organizmie matki na skutek konfliktu serologicznego powodują skrócenie „życia” krwinek czerwonych, a następnie niedokrwistość u płodu.

Jakie są tego dalsze konsekwencje?

- Przeciwciała, które matka produkuje pod wpływem obcych antygenów, przechodzą przez łożysko do płodu, tam osiągają odpowiedni poziom i, niestety, łączą się z antygenem, przeciwko któremu są skierowane. Ten antygen jest zlokalizowany na powierzchni krwinek czerwonych, dochodzi do opłaszczenia krwinek, a następnie do ich zniszczenia – hemolizy.

To z kolei prowadzi do postępującej niedokrwistości hemolitycznej oraz będącego jej następstwem niedotlenienia wewnątrzmacicznego płodu. Przewlekłe niedotlenienie zaś skutkuje uszkodzeniem tkanek i narządów płodu, obrzękiem uogólnionym, a w konsekwencji w ciężkich, nieleczonych przypadkach prowadzi do zgonu wewnątrzmacicznego.

Dobrze wiedzieć

Badanie krwi

Każda przyszła mama już na początku ciąży, najlepiej do 10. tygodnia, powinna mieć wykonane badanie krwi i oznaczoną grupę krwi z czynnikiem Rh. Powinna też znać grupę krwi i Rh ojca dziecka – pozwoli to ocenić stopień ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego.

Czy konflikt serologiczny może wystąpić w pierwszej, czy w każdej ciąży?

– Konflikt serologiczny może dotyczyć każdej kobiety ciężarnej. Dlatego wszystkie muszą mieć wykonane badania przesiewowe. Konflikt najbardziej typowy, czyli: kobieta Rh-ujemna, mężczyzna Rh-dodatni, zazwyczaj nie występuje w pierwszej ciąży.

W niej najczęściej dochodzi do immunizacji, czyli organizm kobiety "uczula się" na te antygeny krwinek czerwonych, które ma partner, a po nim dziecko. Przez pierwszą ciążę rozumiemy każdą ciążę, nawet wcześnie poronioną, przerwaną czy pozamaciczną. Jeżeli doszło do uczulenia, to każda następna ciąża wyzwoli konflikt i doprowadzi do choroby hemolitycznej u dziecka.

Co należy zrobić w sytuacji zestawienia konfliktowego: kobieta Rh-ujemna, mężczyzna Rh-dodatni?

– W tym, i tylko w tym układzie zestawienia konfliktowego – w jego innych postaciach ta profilaktyka nie jest możliwa – od 30 lat stosuje się profilaktykę, czyli w odpowiednim momencie i w odpowiedniej formie (która prawie w 100 proc. zabezpiecza przed powikłaniami) podaje się kobiecie immunoglobulinę anty-D.

Jest to preparat pochodzenia ludzkiego, który ma za zadanie nie dopuścić do immunizacji, czyli do uczulenia matki antygenami, których ona nie posiada. W profilaktyce typowej immunoglobulinę podaje się kobiecie po ukończeniu ciąży – po porodzie, po poronieniu, po operacji ciąży pozamacicznej, po przerwaniu ciąży.

Ale czasami do immunizacji dochodzi wcześniej, zwłaszcza w ostatnich tygodniach trwania ciąży. By to ryzyko zmniejszyć, stosuje się profilaktykę tzw. śródciążową, na przełomie II i III trymestru.

Czy profilaktykę konfliktu serologicznego stosuje się tylko u kobiet, u których nie ma jeszcze przeciwciał?

– Tak, zadaniem profilaktyki jest nie dopuścić do immunizacji, do powstania przeciwciał. Kiedy już się pojawiły, jest na nią za późno, nie można unieczynnić przeciwciał już powstałych. Jeżeli w poprzedniej ciąży nastąpiła immunizacja, to przeciwciała wykryjemy.

Jeżeli ich nie wykryjemy u kobiety Rh– w ciąży z partnerem Rh+, wówczas powinniśmy w czasie ciąży jeszcze kilka razy sprawdzić, czy się nie pojawiły. Jeżeli nie stwierdzimy ich obecności do 28. tygodnia ciąży, idealnie byłoby zastosować wówczas profilaktykę śródciążową.

U pozostałych kobiet, nie posiadających tego najbardziej typowego zestawienia konfliktowego, wystarczy jednorazowe badanie na początku ciąży. Tak wygląda profilaktyka w przypadku ewentualności wystąpienia konfliktu serologicznego.

Chcesz wiedzieć, jaką grupę krwi będzie miało twoje dziecko?