Sepsa, czyli posocznica: przyczyny, objawy, leczenie sepsy u dzieci

Sepsa czyli posocznica: przyczyny, objawy, leczenie sepsy u dzieci
Autor: photos.com

Sepsa jest bardzo groźna i dla dzieci, i dla dorosłych. Nie jest chorobą i nie można się nią zarazić. Można natomiast zakazić się bakteriami, wirusami czy grzybami, które mogą doprowadzić do posocznicy. Sepsa jest reakcją organizmu na ich atak. jakie są przyczyny i objawy sepsy?

Sepsa była opisywana już przez Hipokratesa, a mimo to wciąż nie wszystko o niej wiemy. Lekarze przyznają, że sepsa jest dla nich wyzwaniem. Dopiero niedawno poznano większość rządzących nią mechanizmów.

Nic dziwnego, że sepsa u dzieci, czyli posocznica wciąż wywołuje wiele nieporozumień. Wbrew powszechnej opinii sepsa, jako uogólniona reakcja organizmu na zakażenie, nie jest wcale zakaźna. Do tego, na szczęście, nie występuje tak często, jakby wynikało to z doniesień prasowych. Czym jest sepsa u dzieci, jakie są jej przyczyny i objawy i jak leczy się tę dolegliwość?

Spis treści

  1. Czym jest sepsa u dzieci?
  2. Sepsa u dzieci - przyczyny posocznicy
  3. Objawy sepsy u dzieci
  4. Przebieg sepsy u dzieci
  5. Leczenie sepsy u dzieci 
  6. Sepsie można zapobiegać

Czym jest sepsa u dzieci?

Każda infekcja bakteryjna, wirusowa lub grzybicza mobilizuje układ odpornościowy do walki. Jego „oddziały specjalne” starają się osaczyć infekcję i jak najszybciej ją zwalczyć.

Czasem jednak zdarza się tak, że bariera odpornościowa jest osłabiona lub zostaje przełamana i dochodzi do zakażenia uogólnionego, czyli właśnie sepsy. Jest to proces bardzo złożony. Między innymi we krwi pojawia się coraz więcej cytokin (mediatorów zapalenia).

Pod ich wpływem akcja serca przyspiesza się, temperatura rośnie (lub przeciwnie – spada). Cytokiny maja również wpływ na naczynia krwionośne. Mogą powstawać mikrozakrzepy. Jednocześnie zawodzą mechanizmy biorące udział w rozpuszczania skrzepów, a uszkodzone naczynia przepuszczają osocze do otaczających je tkanek.

Niedotlenione komórki ulegają uszkodzeniu i martwicy. Oprócz kłopotów z krążeniem pojawiają się zaburzenia świadomości, szwankują też nerki. Z czasem coraz więcej narządów przestaje właściwie pracować. Bywa, że dochodzi do ich całkowitej niewydolności i do wstrząsu, który jest najczęściej nieodwracalny.

Czytaj: Sepsa u dzieci – objawy. Jak odróżnić sepsę od zapalenia gardła u dziecka?

Zakażenia szpitalne – na co uważać, gdy dziecko jest w szpitalu?

Sepsa u dzieci - przyczyny posocznicy

Wciąż nie ma jednak jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, dlaczego u w zasadzie zdrowego człowieka, w czasie kilku lub kilkunastu godzin, dochodzi - z powodu sepsy - do wystąpienia stanu krytycznego, zagrażającemu życiu.

Sepsą nie można się zakazić ponieważ nie jest to choroba. To określenie dotyczące objawów chorobowych towarzyszących uogólnionemu zakażeniu. Można natomiast zakazić się bakteriami, wirusami lub grzybami, a te przy sprzyjających okolicznościach mogą być odpowiedzialne za rozwój sepsy.

Wśród bakterii sepsę mogą wywoływać m. in.: meningokoki, gronkowce, pneumokoki, paciorkowce, E. coli, wśród grzybów – Candida albicans, a wśród wirusów  - te, wywołujące gorączki krwotoczne. - Nie ma szczepionki przeciwko sepsie – mówi prof. dr hab. n. med. Janusz Cianciara, hepatolog. - Są natomiast szczepienia przeciwko niektórym bakteriom, które mogą powodować sepsę, np. przeciwko meningokokom lub pneumokokom.

Czytaj: Jak długo żyją zarazki? Dezynfekcja mieszkania po chorobie dziecka

Infekcje układu moczowego: objawy, leczenie, zapobieganie u dzieci

materiał partnera
Ochroń dziecko przed sepsą

Droga Mamo,

W trosce o zdrowie twojego maleństwa pomyśl o szczepieniu przeciw meningokokom. Meningokoki to groźne bakterie, które wywołują sepsę i zapalenie opon mózgowych. Najczęściej atakują najmłodsze dzieci, do 1. roku życia1.

Początkowe objawy zakażenia meningokokami są mało charakterystyczne – przypominają przeziębienie lub grypę, dlatego chorobę trudno rozpoznać. A rozwija się ona błyskawicznie i w ciągu 24 godzin może doprowadzić do stanu zagrożenia zdrowia, a nawet życia2.

Chroniąc dziecko przed meningokokami musisz wiedzieć, że najwięcej zakażeń w Polsce – zwłaszcza wśród małych dzieci – wywołują meningokoki typu B. Dlatego w pierwszej kolejności zaleca się szczepienie przeciw temu typowi bakterii3. Można je rozpocząć już od ukończenia 2. miesiąca życia1.

Zapytaj lekarza o szczepienie przeciw meningokokom typu B.

1. MP, https://www.mp.pl/szczepienia/artykuly/przegladowe/143395,szczepionka-przeciwko-meningokokom-grupy-b, dostęp: lipiec 2020
2. BJFM, https://www.bjfm.co.uk/early-recognition-of-meningitis-and-septicaemia (dostęp: czerwiec, 2020)
3. Wysocki J., Inwazyjna Choroba Meningokokowa – w pytaniach i odpowiedziach [w:] Praktyka Lekarska, styczeń 2016 (126)
GSK Commercial Sp. z o.o., ul. Rzymowskiego 53, 02-697 Warszawa, tel.: 22 576 9000, fax: 22576 9001, pl.gsk.com Szczepienie, podobnie jak podanie leku, może wiązać się z wystąpieniem działań niepożądanych. Wszystkie działania niepożądane produktów leczniczych należy zgłaszać do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel. (22) 492-13-01, fax (22) 492-13-09, zgodnie z zasadami monitorowani bezpieczeństwa produktów leczniczych. Formularz zgłoszenia niepożądanego działania produktu leczniczego dostępny jest na stronie Urzędu www.urpl.gov.pl lub Podmiotu Odpowiedzialnego za produkt, którego zgłoszenie dotyczy. Treści zamieszczone w materiale mają wyłącznie charakter informacyjny, nie mogą być traktowane jako forma konsultacji medycznej i nie mogą zastąpić konsultacji lekarza, do którego należy ostateczna decyzja o sposobie i zakresie stosowanego leczenia. NP-PL-MNX-ADVR-200001, lipiec 2020
Dobrze wiedzieć

Sepsa w liczbach

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podkreśla, że na całym świecie aż 7 procent wszystkich zgonów wśród małych dzieci jest spowodowane sepsą. 

Sepsa to wciąż aktualne wyzwanie zdrowotne - specjaliści z Krajowego Ośrodka Referencyjnego ds. Diagnostyki Zakażeń Ośrodkowego Układu nerwowego zauważyli, że w ostatnich latach zwiększyła się liczba notowanych przypadków inwazyjnych zakażeń bakteryjnych, w tym sepsy, zwłaszcza tej powodowanej przez meningokoki.*

Eksperci z Narodowego Instytutu zdrowia publicznego - Państwowego Zakładu Higieny (NIZP-PZH) poinformowali, że około 70 proc. wszystkich przypadków meningokoków w 2018 r. zakończyło się sepsą.**

2 czerwca 2020 roku Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Diagnostyki Bakteryjnych Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego (KOROUN) opublikował raport o występowaniu inwazyjnej choroby meningokokowej (IChM) w Polsce w 2019 roku. Z raportu wynika, że w 2019 roku potwierdzono 167 przypadków IChM.

Najwyższą zapadalność odnotowano w grupie wieku 0-11 mies. (10,8/100 000) oraz 12-23 mies. (6,45/100 000). Najczęstszą przyczyną IChM są meningokoki serogrupy B. Obserwowany jest wzrost odsetka zakażeń wywołanych przez meningokoki serogrupy W. W ciągu ostatnich 5 lat, ponad 5-krotny.

* Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Diagnostyki Bakteryjnych Zakażeń Bakteryjnych Ośrodkowego Układu Nerwowego, Najczęściej zadawane pytania na temat sepsy. Dostępne na https://koroun.edu.pl/faqs.php.

** Państwowy zakład Higieny, Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2016 roku dane wstępne Dostępne na: https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2016/Ch_2016_wstepne_dane.pdf.

Objawy sepsy u dzieci

Pierwsze objawy sepsy nie są typowe. Mogą to być:

  • gorączka lub wręcz przeciwnie - obniżona temperatura - zazwyczaj powyżej 38,5 C, ale zdarza się, choć bardzo rzadko, że temperatura jest z kolei niższa niż 36,6 C
  • szybszy oddech
  • przyspieszone tętno
  • ogólne osłabienie
  • rozbicie.

Pamiętaj!  Jeśli je zauważysz, szczególnie po zabiegu operacyjnym, wyrwaniu zęba czy w czasie osłabienia organizmu np. po przeziębieniu czy anginie, natychmiast skontaktuj się z lekarzem.

Jeśli dziecko ma gorączkę, to - teoretycznie - nie jest nic niezwykłego. Jednak zaniepokoić powinno cię to, że stan dziecka jest dużo gorszy niż wskazywałaby na to sytuacja. Trudno obniżyć temperaturę, a jeśli już się to uda, to dziecko nadal jest apatyczne i mało ruchliwe. Może być też płaczliwe, niespokojne, rozdrażnione, skarżyć się na bóle stawów czy wymiotować.

Bardzo szybko do tych objawów dołączają inne, zazwyczaj charakterystyczne dla bakterii, wirusów czy grzybów, które spowodowały wystąpienie sepsy.

I tak na przykład, gdy bakterie przedostaną się do układu nerwowego, może dojść do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych z charakterystycznymi objawami (nudności, wymioty, drgawki, senność, niezborność ruchów, sztywność karku).

Może też wystąpić wysypka krwotoczna, czyli wybroczyny pod skórą. Wyglądają jak maleńkie siniaki, wielkości łepka od szpilki, sino-granatowe, nie znikające przy uciśnięciu np. brzegiem szklanki. To zatory bakteryjne w drobnych naczyniach krwionośnych.

Przebieg sepsy u dzieci

Sepsa potrafi w kilka godzin sprawić, że człowiek w doskonałej formie znajdzie się w stanie krytycznym na oddziale intensywnej opieki medycznej. Istnieje jednak zależność między rodzajem drobnoustrojów, które ją wywołały a postępami sepsy. Możemy porównać dwa często występujące typy posocznicy:

  • Sepsa meningokokowa postępuje zazwyczaj błyskawicznie, w kilka godzin doprowadzając chorego do krytycznego stanu. Rokowania są lepsze, gdy do rozpoznania dojdzie szybko do godziny, a od diagnozy poda się antybiotyki, bo na większość z nich meningokoki są szczególnie wrażliwe.

  • Sepsa pneumokokowa postępuje zwykle wolniej, a objawy nie są tak wyraźne. Nie znaczy to jednak, że jest mniej groźna, bo właśnie ta nieoczywistość objawów może doprowadzić do zbyt późnego rozpoczęcia leczenia. Do tego pneumokoki, w przeciwieństwie meningokoków, są odporne na większość antybiotyków.

Leczenie sepsy u dzieci 

Leczenie polega na podaniu jak najszybciej antybiotyków (w czasie pierwszych godzin objawów), płynów, leków nasercowych i przeciwzakrzepowych. Najważniejsze jest jednak ustalenie, jaki drobnoustrój spowodował sepsę, a więc wykonanie posiewów krwi.

Szuka się także pierwotnego źródła zakażenia w organizmie: ropni lub stanów zapalnych. Najczęściej we krwi udaje się wykryć drobnoustrój odpowiedzialny za sepsę, co ułatwia postępowanie terapeutyczne.

Jednak w około 30 proc. przypadków nie udaje się potwierdzić (zidentyfikować) badaniem bakteriologicznym rodzaju zakażenia. W takich sytuacjach również szybko podejmuje się terapię antybiotykami o szerokim spektrum działania.

Czytaj: Czy rodzice mogą przebywać z dzieckiem w szpitalu w czasie epidemii?

Pobyt z dzieckiem w szpitalu: jakie prawa ma rodzic?

Sepsie można zapobiegać

Przynajmniej w dużym stopniu. Przede wszystkim trzeba zadbać o wzmocnienie odporności, a więc rozważyć możliwość zaszczepienia się przeciw niektórym bakteriom wywołującym sepsę. Nie należy również zaniedbywać leczenia stanów zapalnych – zęba, migdałków, przeziębień. Nie wolno nadużywać antybiotyków i stosować ich na własną rękę.

http://wyprzedzmeningokoki.pl

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

NOWY NUMER! W magazynie Dziecko Zakupy i My: mnóstwo inspiracji dla mamy, dziecka i kobiet w ciąży – nie tylko na Święta! W najnowszym numerze przeczytasz o wirusach, o dobrym śnie, diecie alergika i życiu bez telewizora.

Czytaj więcej
DZiM 12/20
KOMENTARZE