Nadwrażliwość dotykowa u dzieci

2019-09-16 7:54 Agnieszka Jaszczuk
nadwrażliwość na dotyk
Autor: Getty images

Nadwrażliwość dotykowa objawia się nadmiernym reagowaniem lub obronnością na określone bodźce dotykowe. Może występować w obrębie całego ciała lub tylko w pewnych jego partiach.

Nadwrażliwość dotykowa to nadmierna reakcja człowieka na dotyk. Dziecko z nadwrażliwością dotykową nie lubi dotyku lub odczuwa go jako negatywne odczucie i unika go. Skąd się bierze i zaradzić nadwrażliwości dotykowej u dziecka? 

Spis treści:

  1. Jakie funkcje pełni zmysł dotyku?
  2. Nadwrażliwość dotykowa- jak objawia się u dziecka?
  3. Dlaczego u dziecka pojawia się nadwrażliwość dotykowa?
  4. Jak pomóc dziecku z nadwrażliwością dotykową?

    Jakie funkcje pełni zmysł dotyku?

    Zmysł dotyku rozwija się najwcześniej i jest największym zmysłem człowieka. Bodźce dotykowe odbiera skóra, w której zawarte są receptory umożliwiające odbiór ucisku, ciepła, zimna czy bólu.

    Ciało człowieka posiada dwa rodzaje dotyku. Dotyk protopatyczny, pełni funkcję informacyjną i obronną. Funkcja informacyjna polega na przekazaniu bodźca, czyli informacji o tym, że zostaliśmy w danej chwili dotknięci. Funkcja obronna daje możliwość uniknięcia kontaktu ze szkodliwym bodźcem w sytuacji czynnika zagrażającego, pojawia się wtedy ból i odpowiednia reakcja obronna ciała.

    Drugi rodzaj dotyku to dotyk epikrytyczny, przekazuje szczegółową informacje o rodzaju dotyku, różnicuje bodźce dotykowe.

    Zmysł dotyku dla dzieci w okresie niemowlęcym jest podstawowym źródłem odbierania informacji z otaczającego ich środowiska. Dotykając przedmiotów paluszkami lub często biorąc je do ust poznają kształty, faktury, rozwijają umiejętności manualne i wrażliwość oralną.

    Małe, jak i starsze dzieci, uspokajają się oraz czują się bezpiecznie, gdy są przytulane lub głaskane przez rodziców. Wpływa to na kształtowanie się pozytywnych relacji rodzic- dziecko, zaspokojenia potrzeb emocjonalnych oraz bezpieczeństwa.

    Dotyk dostarcza również informacji, dzięki którym prawidłowo kształtują się u dziecka schemat i świadomość własnego ciała oraz orientacja w przestrzeni. Są to jedne z podstawowych umiejętności warunkujących prawidłowy rozwój psychoruchowy.

    Czytaj: Noszenie niemowlaka: dlaczego dotyk jest ważny w rozwoju dziecka

    Zmysły niemowlaka: jak wspierać rozwój dziecka?

    Nadwrażliwość dotykowa- jak objawia się u dziecka?

    Nadwrażliwość dotykowa to inaczej obronność dotykowa, czyli nadmierna, negatywna i nieadekwatna reakcja na bodźce dotykowe. Dziecko może zachowywać się jakby nie tolerowało dotyku, który jest dla niego nieprzyjemny w odczuciu wręcz zagrażający.

    Nadwrażliwość dotykowa może objawiać się w różnych sytuacjach, zależnie od miejsca nadwrażliwości na ciele oraz stopnia nasilenia. W obrębie ciała (stóp, dłoni, tułowia, głowy) dolegliwość ta objawia się:

    • niechęcią do ubioru pewnych tkanin/materiałów, dziecko jest niespokojne, gdy dotyka lub zakłada określone ubrania, preferuje tylko wybrane materiały, luźny ubiór

    • wyczuwa metki, szwy, suwaki w ubraniach, które mu przeszkadzają

    • czuje dyskomfort i unika uścisków, pocałunków, gestów przyjaźni, woli samo inicjować takie sytuacje

    • nie lubi zabaw manualnych - malowania palcami, zabaw z plasteliną, piaskownicy, rysowania (mogą wystąpić trudności z chwytaniem kredki, nożyczek, łyżki)

    • unika dotykania powierzchni szorstkich lub miękkich oraz nierównych krawędzi zabawek

    • reaguje emocjonalnie, gdy ma brudne ręce, nie lubi wycierania ręcznikiem

    • nie lubi mycia głowy i szczotkowania włosów

    • jest niespokojne w zatłoczonych miejscach, unika zabaw ruchowych/tanecznych w parze

    • nie lubi chodzić boso, szczególnie po trawie, piasku i dywanach, często stąpa na palcach

    Dziecko z nadwrażliwością dotykową często nie toleruje delikatnego, powierzchniowego dotyku natomiast może poszukiwać mocniejszych wrażeń dotykowych jak ściskanie przedmiotów czy silne wtulanie się w rodziców. Umożliwia to stymulację czucia głębokiego oraz stłumienie nadwrażliwości dotyku powierzchniowego.

    Nadwrażliwość może objawiać się także w sferze oralnej - w obrębie ust i jamy ustnej. Wczesne objawy pojawiają się już podczas ssania piersi, butelki - dziecko może mieć trudności z opanowaniem tych czynności.

    U dzieci w okresie wczesnego dzieciństwa pojawiają się problemy z gryzieniem, niechęć i unikanie pokarmów o określonej konsystencji i fakturze (szczególnie zup), może pojawić się dławienie i wymioty przy rozszerzaniu diety, a także wybiórczość pokarmowa.

    Czytaj: 15 zasad karmienia butelką. Poradnik dla mam karmiących sztucznie

    Dlaczego u dziecka pojawia się nadwrażliwość dotykowa?

    Nadwrażliwość dotykowa jest jedną z objawów dysfunkcji w zakresie integracji sensorycznej, czyli nieprawidłowym przetwarzaniu przez układ nerwowy dziecka informacji które płyną ze zmysłu dotyku. Układ nerwowy dziecka z nadwrażliwością dotykową interpretuje bodźce dotykowe jako zagrażające i niebezpieczne, a więc jego organizm odpowiada na taką negatywną informację ucieczką i obronnością.

    Czytaj: Zaburzenia integracji sensorycznej: co warto o niej wiedzieć?

    Jak pomóc dziecku z nadwrażliwością dotykową?

    Każde dziecko z nadwrażliwością dotykową przejawia rożne zachowania w związku z jego deficytami sensorycznymi, różne jest także nasilenie objawów. Należy pamiętać, że obronność dotykowa może wpływać na rozwój wielu innych, ważnych umiejętności- utrudniać skupienie uwagi, koncentrację i naukę.

    Niechęć małych dzieci do eksplorowania dłońmi oraz eksperymentowania z nowymi przedmiotami może ograniczać doświadczenia związane z poznawaniem świata oraz kształtowaniem sprawności manualnej.

    Jeśli dziecko przejawia zachowania, które mogą wskazywać na deficyty przetwarzania sensorycznego w zakresie zmysłu dotyku warto skonsultować je ze specjalistą integracji sensorycznej, który na podstawie wywiadu i diagnozy dobierze odpowiednie ćwiczenia i terapię. Warto również wesprzeć dziecko i zorganizować warunki, które ułatwią mu funkcjonowanie w otoczeniu pomimo obronności dotykowej:

    • zadbać o komfort dziecka jeśli nie toleruje pewnych materiałów czy ubrań, postarać się o dostosowanie ich do preferencji dziecka

    • zadbać o to, by dziecko nie doświadczało niespodziewanego dotyku, uprzedzać je przed rozpoczęciem zabawy czy czynności poinformować o sposobie i zasadach i dać wybór, czy chce w niej uczestniczyć

    • nie namawiać do zabaw z wykorzystaniem plasteliny czy różnych mas, dać dziecku czas na zaakceptowanie zabawy stopniowo lub zaproponujmy skorzystanie z rękawiczek, które zmniejsza odczucia dotykowe

    • wprowadzać stopniowo zabawy manualne, wspierające wykorzystując różne materiały i faktury (groch, ryż, piasek, makaron), które można przesypywać, wybierać, układać

    • słuchać dziecka, jeśli nie lubi pewnych czynności nie zmuszać go, pozwolić żeby zaaranżowało zabawę tak by czuło się bezpiecznie

    Istotne jest zrozumienie problemów dziecka związanych z obronnością dotykową. Nie należy na siłę namawiać do pewnych czynności czy zakładania ubrań, wzbudzać to może większą frustrację dziecka.

    Czytaj: 3 porady, co robić, by usprawnić rękę dziecka?

    O autorze
    Agnieszka Jaszczuk
    Agnieszka Jaszczuk
    Neurologopeda, pedagog specjalny, terapeuta wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, terapeuta Integracji Senosorycznej. Posiada kilkuletnie doświadczenie w pracy z dziećmi, także z wyzwaniami rozwojowymi. Ukończyła wiele kursów i szkoleń, które umożliwiają jej całościowo spojrzeć na rozwój dziecka.
    Czy artykuł był przydatny?
    Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

    NOWY NUMER

    W nowym M jak Mama o tym, co jeść w ciąży, by nie mieć anemii i jakie nazwisko może nosić nowo narodzone dziecko. Przeczytaj również o tym, jak uniknąć błędów przy karmieniu piersią i dowiedz się, co czuje rodzący się maluch

    Kup dostęp od 2,50 zł
    okladka m jak mama 1/20
    KOMENTARZE