Nadwrażliwość dotykowa u dzieci

2019-09-16 7:54
nadwrażliwość na dotyk
Autor: Getty images

Nadwrażliwość dotykowa objawia się nadmiernym reagowaniem lub obronnością na określone bodźce dotykowe. Może występować w obrębie całego ciała lub tylko w pewnych jego partiach.

Nadwrażliwość dotykowa to nadmierna reakcja człowieka na dotyk. Dziecko z nadwrażliwością dotykową nie lubi dotyku lub odczuwa go jako negatywne odczucie i unika go. Skąd się bierze i zaradzić nadwrażliwości dotykowej u dziecka? 

Spis treści:

  1. Jakie funkcje pełni zmysł dotyku?
  2. Nadwrażliwość dotykowa- jak objawia się u dziecka?
  3. Dlaczego u dziecka pojawia się nadwrażliwość dotykowa?
  4. Jak pomóc dziecku z nadwrażliwością dotykową?

    Jakie funkcje pełni zmysł dotyku?

    Zmysł dotyku rozwija się najwcześniej i jest największym zmysłem człowieka. Bodźce dotykowe odbiera skóra, w której zawarte są receptory umożliwiające odbiór ucisku, ciepła, zimna czy bólu.

    Ciało człowieka posiada dwa rodzaje dotyku. Dotyk protopatyczny, pełni funkcję informacyjną i obronną. Funkcja informacyjna polega na przekazaniu bodźca, czyli informacji o tym, że zostaliśmy w danej chwili dotknięci. Funkcja obronna daje możliwość uniknięcia kontaktu ze szkodliwym bodźcem w sytuacji czynnika zagrażającego, pojawia się wtedy ból i odpowiednia reakcja obronna ciała.

    Drugi rodzaj dotyku to dotyk epikrytyczny, przekazuje szczegółową informacje o rodzaju dotyku, różnicuje bodźce dotykowe.

    Zmysł dotyku dla dzieci w okresie niemowlęcym jest podstawowym źródłem odbierania informacji z otaczającego ich środowiska. Dotykając przedmiotów paluszkami lub często biorąc je do ust poznają kształty, faktury, rozwijają umiejętności manualne i wrażliwość oralną.

    Małe, jak i starsze dzieci, uspokajają się oraz czują się bezpiecznie, gdy są przytulane lub głaskane przez rodziców. Wpływa to na kształtowanie się pozytywnych relacji rodzic- dziecko, zaspokojenia potrzeb emocjonalnych oraz bezpieczeństwa.

    Dotyk dostarcza również informacji, dzięki którym prawidłowo kształtują się u dziecka schemat i świadomość własnego ciała oraz orientacja w przestrzeni. Są to jedne z podstawowych umiejętności warunkujących prawidłowy rozwój psychoruchowy.

    Czytaj: Noszenie niemowlaka: dlaczego dotyk jest ważny w rozwoju dziecka

    Zmysły niemowlaka: jak wspierać rozwój dziecka?

    Nadwrażliwość dotykowa- jak objawia się u dziecka?

    Nadwrażliwość dotykowa to inaczej obronność dotykowa, czyli nadmierna, negatywna i nieadekwatna reakcja na bodźce dotykowe. Dziecko może zachowywać się jakby nie tolerowało dotyku, który jest dla niego nieprzyjemny w odczuciu wręcz zagrażający.

    Nadwrażliwość dotykowa może objawiać się w różnych sytuacjach, zależnie od miejsca nadwrażliwości na ciele oraz stopnia nasilenia. W obrębie ciała (stóp, dłoni, tułowia, głowy) dolegliwość ta objawia się:

    • niechęcią do ubioru pewnych tkanin/materiałów, dziecko jest niespokojne, gdy dotyka lub zakłada określone ubrania, preferuje tylko wybrane materiały, luźny ubiór

    • wyczuwa metki, szwy, suwaki w ubraniach, które mu przeszkadzają

    • czuje dyskomfort i unika uścisków, pocałunków, gestów przyjaźni, woli samo inicjować takie sytuacje

    • nie lubi zabaw manualnych - malowania palcami, zabaw z plasteliną, piaskownicy, rysowania (mogą wystąpić trudności z chwytaniem kredki, nożyczek, łyżki)

    • unika dotykania powierzchni szorstkich lub miękkich oraz nierównych krawędzi zabawek

    • reaguje emocjonalnie, gdy ma brudne ręce, nie lubi wycierania ręcznikiem

    • nie lubi mycia głowy i szczotkowania włosów

    • jest niespokojne w zatłoczonych miejscach, unika zabaw ruchowych/tanecznych w parze

    • nie lubi chodzić boso, szczególnie po trawie, piasku i dywanach, często stąpa na palcach

    Dziecko z nadwrażliwością dotykową często nie toleruje delikatnego, powierzchniowego dotyku natomiast może poszukiwać mocniejszych wrażeń dotykowych jak ściskanie przedmiotów czy silne wtulanie się w rodziców. Umożliwia to stymulację czucia głębokiego oraz stłumienie nadwrażliwości dotyku powierzchniowego.

    Nadwrażliwość może objawiać się także w sferze oralnej - w obrębie ust i jamy ustnej. Wczesne objawy pojawiają się już podczas ssania piersi, butelki - dziecko może mieć trudności z opanowaniem tych czynności.

    U dzieci w okresie wczesnego dzieciństwa pojawiają się problemy z gryzieniem, niechęć i unikanie pokarmów o określonej konsystencji i fakturze (szczególnie zup), może pojawić się dławienie i wymioty przy rozszerzaniu diety, a także wybiórczość pokarmowa.

    Czytaj: 15 zasad karmienia butelką. Poradnik dla mam karmiących sztucznie

    Dlaczego u dziecka pojawia się nadwrażliwość dotykowa?

    Nadwrażliwość dotykowa jest jedną z objawów dysfunkcji w zakresie integracji sensorycznej, czyli nieprawidłowym przetwarzaniu przez układ nerwowy dziecka informacji które płyną ze zmysłu dotyku. Układ nerwowy dziecka z nadwrażliwością dotykową interpretuje bodźce dotykowe jako zagrażające i niebezpieczne, a więc jego organizm odpowiada na taką negatywną informację ucieczką i obronnością.

    Czytaj: Zaburzenia integracji sensorycznej: co warto o niej wiedzieć?

    Jak pomóc dziecku z nadwrażliwością dotykową?

    Każde dziecko z nadwrażliwością dotykową przejawia rożne zachowania w związku z jego deficytami sensorycznymi, różne jest także nasilenie objawów. Należy pamiętać, że obronność dotykowa może wpływać na rozwój wielu innych, ważnych umiejętności- utrudniać skupienie uwagi, koncentrację i naukę.

    Niechęć małych dzieci do eksplorowania dłońmi oraz eksperymentowania z nowymi przedmiotami może ograniczać doświadczenia związane z poznawaniem świata oraz kształtowaniem sprawności manualnej.

    Jeśli dziecko przejawia zachowania, które mogą wskazywać na deficyty przetwarzania sensorycznego w zakresie zmysłu dotyku warto skonsultować je ze specjalistą integracji sensorycznej, który na podstawie wywiadu i diagnozy dobierze odpowiednie ćwiczenia i terapię. Warto również wesprzeć dziecko i zorganizować warunki, które ułatwią mu funkcjonowanie w otoczeniu pomimo obronności dotykowej:

    • zadbać o komfort dziecka jeśli nie toleruje pewnych materiałów czy ubrań, postarać się o dostosowanie ich do preferencji dziecka

    • zadbać o to, by dziecko nie doświadczało niespodziewanego dotyku, uprzedzać je przed rozpoczęciem zabawy czy czynności poinformować o sposobie i zasadach i dać wybór, czy chce w niej uczestniczyć

    • nie namawiać do zabaw z wykorzystaniem plasteliny czy różnych mas, dać dziecku czas na zaakceptowanie zabawy stopniowo lub zaproponujmy skorzystanie z rękawiczek, które zmniejsza odczucia dotykowe

    • wprowadzać stopniowo zabawy manualne, wspierające wykorzystując różne materiały i faktury (groch, ryż, piasek, makaron), które można przesypywać, wybierać, układać

    • słuchać dziecka, jeśli nie lubi pewnych czynności nie zmuszać go, pozwolić żeby zaaranżowało zabawę tak by czuło się bezpiecznie

    Istotne jest zrozumienie problemów dziecka związanych z obronnością dotykową. Nie należy na siłę namawiać do pewnych czynności czy zakładania ubrań, wzbudzać to może większą frustrację dziecka.

    Czytaj: 3 porady, co robić, by usprawnić rękę dziecka?

    O autorze
    Agnieszka Jaszczuk
    Agnieszka Jaszczuk
    Neurologopeda, pedagog specjalny, terapeuta wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, terapeuta Integracji Senosorycznej. Posiada kilkuletnie doświadczenie w pracy z dziećmi, także z wyzwaniami rozwojowymi. Ukończyła wiele kursów i szkoleń, które umożliwiają jej całościowo spojrzeć na rozwój dziecka.
    Czy artykuł był przydatny?
    Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
    Podziel się opinią
    Grupa ZPR Media sprzeciwia się głoszeniu opinii noszących znamiona mowy nienawiści przepełnionych pogardą czy agresją. Jeśli widzisz komentarz, który jest hejtem, powiadom nas o tym, klikając zgłoś. Więcej w REGULAMINIE

    NOWY NUMER

    POBIERZ PORADNIK! Darmowy poradnik, z którego dowiesz się, jak zmienia się ciało kobiety w ciąży, jak rozwija się płód, kiedy wykonać ważne badania, jak przygotować się do porodu. Pobieram >

    Pobieram
    poradnik ciaza