Stan przedrzucawkowy w ciąży: co zwiększa ryzyko jego wystąpienia i jak go leczyć?

2020-01-21 10:40 Agnieszka Roszkowska
Stan przedrzucawkowy w ciąży
Autor: Getty images

Stan przedrzucawkowy w ciąży może się pojawić u przyszłej mamy już od 2 trymestru i u świeżo upieczonych mam do dwóch dni po porodzie. Stan przedrzucawkowy jest groźny dla zdrowia i życia matki i dziecka. Przeczytaj, jakie są jego przyczyny, objawy i w jaki sposób leczyć stan przedrzucawkowy w ciąży.

Stan przedrzucawkowy w ciąży to jedno z powikłań ciążowych, potencjalnie bardzo niebezpieczne. Inne nazwy tego schorzenia to gestoza lub preeklamsja, a dawniej: zatrucie ciążowe. Warto wiedzieć jakie są objawy stanu przedrzucawkowego , by umieć go rozpoznać i odpowiednio zareagować, gdy wystąpi.

Spis treści:

  1. Co to jest stan przedrzucawkowy?
  2. Przyczyny stanu przedrzucawkowego w ciąży
  3. Objawy stanu przedrzucawkowego
  4. Leczenie stanu przedrzucawkowego
  5. Zagrożenia, które niesie stan przedrzucawkowy w ciąży
  6. Kto jest narażony na stan przedrzucawkowy?
  7. Zapobieganie stanowi przedrzucawkowemu
  8. Czy zawsze choroba ustępuje zaraz po porodzie?

Co to jest stan przedrzucawkowy?

To typowo ciążowe schorzenie, występujące w drugiej połowie ciąży (po 20. tygodniu), objawiające się przede wszystkim wysokim ciśnieniem krwi. Stan przedrzucawkowy w ciąży diagnozuje u ciężarnych kobiet, u których stwierdza się, wcześniej niewystępujące, nadciśnienie tętnicze - większe niż 140/90 mm Hg - oraz białkomocz, czyli obecność białka w moczu. Stan przedrzucawkowy to poważne, wielonarządowe schorzenie matki, a także dziecka. Występuje w 4–5 proc. wszystkich ciąż.

Czytaj: Kalendarz ciąży tydzień po tygodniu

POWIKŁANIA CIĄŻY: cukrzyca ciążowa, cholestaza ciążowa, anemia, różyczka, toksoplazmoza, nadciśnienie, krwawienie i plamienie

Przyczyny stanu przedrzucawkowego w ciąży

Przyczyny nie są do końca znane. Prawdopodobnie wiąże się on z nieprawidłową inwazją komórek trofoblastu (zalążek łożyska) w ściany tętnic macicy i z nietolerancją immunologiczną pomiędzy płodem, łożyskiem a tkankami matki, bądź brakiem zdolności adaptacyjnych do zmian zachodzących w układzie sercowo-naczyniowym w ciąży. Ważną rolę odgrywają również predyspozycje genetyczne.

Możliwe jest wymienienie czynników, zwiększających ryzyko jego wystąpienia. Szczególnie zagrożone są kobiety, które spodziewają się dziecka po raz pierwszy.

Czytaj: Ciąża na leżąco. Jak zagospodarować swój czas?

Jak wygląda ciąża i poród kobiety z ciążowym nadciśnieniem tętniczym?

Objawy stanu przedrzucawkowego

Pierwszym i najważniejszym objawem jest podwyższone ciśnienie krwi – dlatego kobiety z grupy wysokiego ryzyka powinny badać je samodzielnie, w domu. Lekarze uznają, że nadciśnienie występuje wtedy, gdy skurczowe ciśnienie tętnicze wynosi 140 mm Hg lub więcej, a rozkurczowe – 90 mm Hg lub więcej podczas przynajmniej dwóch pomiarów wykonanych w ciągu siedmiu dni u kobiety z dotychczas prawidłowym ciśnieniem krwi. Często występują również skoki ciśnienia.

Jeśli kobieta miała już wcześniej stwierdzone nadciśnienie, stan przedrzucawkowy rozpoznaje się, gdy ciśnienie tętnicze skurczowe wzrośnie o ≥30 mm Hg lub rozkurczowe o ≥15 mm Hg oraz wystąpi białkomocz, a gdy białkomocz nie występuje – jeśli obecne jest przynajmniej jedno z poniższych kryteriów: małopłytkowość, uszkodzenie nerek, uszkodzenie wątroby, obrzęk płuc, objawy neurologiczne lub zaburzenia widzenia.

Inne objawy towarzyszące stanowi przedrzucawkowemu to:

  • silne bóle głowy
  • zaburzenia widzenia (widzenie nieostre, mroczki, błyski).
  • wymioty
  • drgawki
  • zaburzenia świadomości
  • zaburzenia związane z oddawaniem moczu - gdy pojawia się on w skąpych ilościach
  • duszności
  • bóle w górnej części brzucha
  • kłopoty z funkcjonowaniem wątroby
  • ograniczenie rozwoju płodu w macicy.

Uwaga: wbrew dawniejszym wytycznym obecnie białkomocz nie jest niezbędnym kryterium rozpoznania stanu przedrzucawkowego. Także obrzęków nie traktuje się już jako kryterium diagnostycznego, bo występują one nawet w 60 proc. ciąż fizjologicznych.

Czytaj: Krwawienie w ciąży - co oznacza krwawienie z górnych dróg rodnych?

Niepokojące dolegliwości ciążowe: krwawienie, bóle brzucha, wymioty, biegunka w ciąży

Leczenie stanu przedrzucawkowego

Sposób postępowania zależy od zagrożenia dla kobiety i płodu, wieku ciążowego i zaawansowania rozwoju płodu.

  • Łągodna postać stanu przerzucawkowego

U kobiet, u których zdiagnozowano łagodną formę stanu przedrzucawkowego w ciąży, nie jest konieczna hospitalizacja. Zaleca się im odpoczynek, regularnie monitorując poziom ciśnienia tętniczego i białkomoczu.

Kobiecie ze stanem przedrzucawkowym w ciąży zaleca się również odpowiednią dietę, zawierającą właściwe dawki soli i wody. We wszystkich przypadkach lekarze starają się zakończyć ciążę przed jej 40. tygodniem, ponieważ to właśnie jej rozwiązanie jest najskuteczniejszym sposobem walki ze stanem przedrzucawkowym w ciąży.

  • Ciężka postać stanu przerzucawkowego

Stan przedrzucawkowy określa się jako ciężki, jeżeli ciśnienie tętnicze skurczowe wynosi ≥160 mm Hg lub rozkurczowe ≥110 mm Hg (w dwóch pomiarach w odstępie ≥4 godzin u ciężarnej spoczywającej w łóżku), występuje jedno dowolne z ww. kryteriów lub silny ból w prawym górnym kwadracie jamy brzusznej bądź w nadbrzuszu utrzymujący się mimo stosowania leków przeciwbólowych, który nie ma innej przyczyny.

Każdy ciężki stan tych zaburzeń chorobowych wymaga leczenia w szpitalu. Matka otrzymuje również siarczan magnezu, który zapobiega atakom drgawek, a także leki, które przyspieszają dojrzewanie płuc dziecka. Podając leki, lekarze są w stanie przedłużyć ciążę i zmniejszyć ryzyko porodu przedwczesnego, co jest korzystne dla dziecka. Często pobyt matki w szpitalu trwa aż do zakończenia ciąży.

Najlepszym i jedynym skutecznym sposobem pozbycia się problemów zdrowotnych związanych z tym stanem jest poród – po wydaleniu łożyska wszystkie objawy choroby ustępują.

Dlatego po 34. tygodniu ciąży kobieta jest poddawana obserwacji i badaniom aż do porodu. Musi pozostawać w łóżku, a badany zostaje m. in. stan płodu, wykonuje się również morfologię krwi, mierzy parametry dobowe białkomoczu.

Jeśli stan przedrzucawkowy ma postać ciężką, a ciąża jest już zaawansowana (przekroczyła 34. tydzień), wykonuje się cesarskie cięcie. Gdy nie ma konieczności wykonania cesarki, przyszłą mamę pozostawia się w szpitalu i podaje jej leki – przede wszystkim na obniżenie ciśnienia, jeśli jest bardzo wysokie, i utrzymanie go na stałym poziomie.

Czytaj: Morfologia krwi: najważniejsze badanie W CIĄŻY

Problemy z łożyskiem: łożysko przedwcześnie oddzielające się, łożysko przodujące

Badania do wykonania

Podstawą do diagnostyki stanu przedrzucawkowego są regularne pomiary ciśnienia krwi i kontrola białkomoczu (oznaczenie go w dobowej zbiórce moczu lub za pomocą pasków diagnostycznych). Gdy u kobiety ciężarnej lekarze podejrzewają stan przedrzucawkowy, wykonuje się również całą serię badań laboratoryjnych z krwi, aby potwierdzić diagnozę.

Badane są wówczas takie parametry, jak: trombocyty, hemoglobina, hematokryt, bilirubina (pośrednia), kwas moczowy, mocznik, kreatynina, AspAT, AlAT, białko całkowite, AT III, fibrynogen, LDH, układ krzepnięcia, D-dimery, CRP, elektrolity.

Zagrożenia, które niesie stan przedrzucawkowy w ciąży

Schorzenie to jest niebezpieczne także dlatego, że może rozwinąć się bardzo szybko – czasem dosłownie w ciągu kilkunastu godzin! Największymi zagrożeniami– w przypadku braku leczenia – jakie może spowodować zaburzenie są:

  • u dziecka - przedwczesny poród, zbyt wczesne oddzielenie się łożyska, co z kolei może prowadzić do niewystarczającego odżywienia i niedotlenienia płodu oraz ograniczenia jego wzrostu, a nawet śmierć dziecka
  • u matki - zaburzenia oddechowe, krwawienie do mózgu, uszkodzenia i niewydolność nerek (zmniejsza się przesączanie kłębuszkowe), rozwarstwienie aorty, a nawet śmierć (stan przedrzucawkowy jest przyczyną około 15 proc. przypadków śmierci kobiet związanych z ciążą i porodem).
    Zbagatelizowany lub niewłaściwie zdiagnozowany stan przedrzucawkowy skutkuje też rzucawką, która z kolei kończy się poważnymi konsekwencjami: nie tylko zaburzeniami świadomości, ale nawet śpiączką. Leczenie rzucawki uzależnione jest od konkretnego przypadku.

Czytaj:  Przeczytaj również: Oddział patologii ciąży - co cię tam czeka?

Pamiętaj!

W przypadku gdy objawy są bardzo wyraźne i silne – ciśnienie krwi przekracza 160/100 mm Hg, obrzęki nóg, rąk czy twarzy nie chcą ustąpić po nocy, występuje silny ból głowy i zaburzenia widzenia – trzeba jak najszybciej udać się do swojego lekarza lub pojechać do najbliższego szpitala położniczego i powiedzieć o swoich obawach.

Kto jest narażony na stan przedrzucawkowy?

Sstan przedrzucawkowy częściej występuje w pierwszej ciąży niż w kolejnych. U niektórych kobiet ryzyko zachorowania jest wyższe niż u pozostałych. W grupie podwyższonego ryzyka są te przyszłe mamy, które:

  • chorują na nadciśnienie (miały je już przed ciążą),
  • mają cukrzycę typu 2 lub cukrzycę ciążową,
  • chorują na przewlekłą chorobę nerek lub toczeń,
  • mają mniej niż 18 lub więcej niż 35 lat,
  • miały stan przedrzucawkowy w poprzedniej ciąży,
  • mają matkę lub siostrę z tym powikłaniem w wywiadzie,
  • są w ciąży mnogiej (bliźniaczej, trojaczej itd.),
  • mają dużą nadwagę (BMI wynosi 34 lub więcej).

Zapobieganie stanowi przedrzucawkowemu

Kobieta obciążona średnim lub dużym ryzykiem wystąpienia stanu przedrzucawkowego powinna przyjmować niskie dawki kwasu acetylosalicynowego (aspiryny) – oczywiście pod kontrolą lekarza ginekologa. Według obecnych rekomendacji zalecana dawka dobowa to 80–100 mg aspiryny, którą trzeba przyjmować od końca I trymestru. Stosowanie aspiryny zmniejsza występowanie stanu przedrzucawkowego o 10–20 proc. Kobietom z grup ryzyka – i z niedoborami wapnia – zaleca się też suplementację wapnia.

Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania?

  • Monitoruj ciśnienie krwi – warto je mierzyć samodzielnie w domu. Nieprawidłowe ciśnienie krwi to więcej niż 140/90 mm Hg.
  • Stosuj dietę bogatą w magnez i wapń – oba te składniki mineralne odpowiadają za utrzymanie prawidłowego ciśnienia tętniczego krwi.
  • Unikaj tłuszczów trans. Znajdują się one w takich produktach spożywczych, jak: margaryna, ciasta, herbatniki i pokarmy smażone. W jednym z badań wykazano, że stosowanie diety bogatej w tłuszcze trans związane jest z wyższym ryzykiem wystąpienia stanu przedrzucawkowego.
  • Obniż poziom stresu. Stres psychiczny, lęk i depresja w trakcie ciąży mogą prowadzić do rozwoju stanu przedrzucawkowego, dlatego znajdź czas na techniki relaksacyjne, takie jak medytacja czy joga.
  • Nie ograniczaj spożycia soli ani przybierania na wadze. Takie postępowanie w ciąży – wbrew pozorom – może być szkodliwe.
  • Skontaktuj się z lekarzem lub skorzystaj z pomocy w nagłych wypadkach, jeśli ciśnienie krwi przekroczy 160/110 mm Hg lub występują inne objawy stanu przedrzucawkowego.

Czy zawsze choroba ustępuje zaraz po porodzie?

Zazwyczaj tak – urodzenie łożyska jest równoważne z wyleczeniem stanu przedrzucawkowego. Niekiedy jednak, w bardzo rzadkich przypadkach, objawy mogą się utrzymywać, a nawet nasilać w ciągu kolejnych 48 godzin – i wtedy wystąpić mogą objawy zespołu HELLP, jak również obrzęk płuc, niewydolność nerek czy rzucawka.

Zespół HELLP (dotyczy 10–15 proc. przypadków), to powikłanie, którego konsekwencją może być ostra niewydolność nerek u matki, obrzęk jej mózgu, krwiak wątroby, zaburzenia krzepliwości krwi, udar mózgu i zgon matki, a także okołoporodowy zgon płodu. Pierwszymi objawami zespołu HELLP są: ból w nadbrzuszu, nagły wzrost ciśnienia (czyli tzw. przełom nadciśnieniowy). Inne objawy to m.in. niepokój, silne bóle głowy, zaburzenia widzenia.

Ważne! Kobieta ze stanem przedrzucawkowym w ciąży przechodzi również kontrolę swojego stanu zdrowia: sprawdzanie ciśnienia, kontrola białkomoczu przez cały okres połogu - około 6-8 tygodni.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

Czytaj e-wydanie! Z kodem rabatowym: "wiosna" tylko 2,50 zł za 96 stron porad o zdrowiu! Dodatkowo otrzymasz dostęp do numerów archiwalnych. W nr 4/2020 „Zdrowia m.in.: poradnik alergika, choroby zakaźne pod lupą, „młody” zawał serca, mity o recyklingu.

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 4/2020
KOMENTARZE