Wirusowe choroby zakaźne: świnka, ospa, odra, różyczka

2008-05-14 16:38 Anna Jarosz, Konsultacje: dr hab. n. med. Eugeniusz Małafiej, mikrobiolog, Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi

Wirusowe choroby zakaźne mają zazwyczaj u dzieci do 14. roku życia łagodniejszy przebieg. Wiele osób nadal uważa, że im wcześniej dziecko złapie infekcję, tym szybciej nabierze odporności i że przechorowanie ospy, świnki, odry czy różyczki jest dla dziecka lepsze niż szczepienie. To nie do końca prawda. Nigdy bowiem nie wiadomo, jaki infekcja będzie miała przebieg. Według najnowszej wiedzy prowokowanie zakażenia jest działaniem nieodpowiedzialnym, bo może skończyć się poważnymi powikłaniami, nawet śmiercią.

Wirusowe choroby zakaźne: łagodne dla dzieci, niebezpieczne dla dorosłych

Jeśli ktoś nie przebył choroby zakaźnej w dzieciństwie, jako dorosły będzie chorował ciężej, a zakażenie może zakończyć się poważnymi powikłaniami. Dzieje się tak ponieważ u dorosłych choroby wieku dziecięcego często przebiegają nietypowo i lekarzom trudno je rozpoznać. A gdy diagnoza i leczenie się opóźniają, ryzyko powikłań rośnie. Często jednak powikłania są skutkiem tego, że dorosły organizm jest jakby nieprzystosowany do zwalczania chorób okresu dziecięcego.

Uwaga! Ani szczepionka, ani przebycie choroby zakaźnej nie stanowi gwarancji, że już nigdy na nią nie zachorujemy. Pamiętajmy jednak, że choroba po szczepieniu ma przebieg łagodniejszy, a ryzyko powikłań jest znacznie mniejsze.

Wirusy to najprostsza forma życia. Większość ma właściwości chorobotwórcze. Są mniejsze od bakterii i rozmnażają się w komórkach organizmu człowieka. Informacje genetyczne o swoich właściwościach przekazują sobie przez kwas dezoksyrybonukleinowy (DNA-wirusy) lub kwas rybonukleinowy (RNA-wirusy). DNA-wirusy są trwalsze, RNA - słabsze.

Ospa wietrzna

Ospę wietrzną wywołuje: Herpesvirus varicella-zoster (VZV); pierwotne zakażenie powoduje ospę, natomiast wirus, który przetrwa, u dorosłych wywołuje półpasiec
Sposób zakażenia: drogą kropelkową
Okres wylęgania: zazwyczaj 10-17, czasem nawet 20 dni
Okres zakaźności: 1-2 dni przed pojawieniem się wysypki i aż do przyschnięcia strupków
Izolacja: nie jest konieczna, jeśli inni domownicy przeszli ospę

Objawy:

  • gorączka przez 5 dni
  • bóle głowy, mięśni, brzucha
  • po 2-5 dniach wysypka na całym ciele, błonach śluzowych i we włosach (początkowo czerwone, swędzące plamki, następnie grudki, które wypełnia płyn surowiczy)
  • wokół krostek robi się czerwona obwódka; krostki przysychają po 4-6 dniach

Leczenie: środki przeciwgorączkowe i przeciwświądowe, na większe krosty - gencjana; uwaga - dzieciom w ogóle nie wolno podawać aspiryny!
Powikłania: zakażenie zmian na skórze sprawia, że trudno się goją i mogą pozostawić widoczne blizny; dla noworodków ospa jest stanem zagrożenia życia
Odporność: ok. 7 lat, ale zdarzają się wcześniej nawroty choroby
Szczepienia:
 każdy, kto nie przechodził ospy w dzieciństwie, powinien się zaszczepić, zwłaszcza kobiety planujące ciążę
Gdy zachoruje dorosły: grozi trudne do leczenia zapalenie płuc, mięśnia sercowego; u kobiet w ciąży istnieje ryzyko utraty dziecka lub wystąpienia u niego wad wrodzonych.

Świnka

Świnkę wywołuje: Mumps, wirus nagminnego zapalenia przyusznic
Sposób zakażenia: drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt z chorym
Okres wylęgania: 14-21 dni
Okres zakaźności: 7 dni przed wystąpieniem obrzęku ślinianek i 9 dni po nim
Izolacja: do ustąpienia obrzęku

Objawy świnki:

  • gorączka, dreszcze, ból głowy, ogólne rozbicie
  • ból i obrzęk jednej lub obu ślinianek, zmniejsza się po 3-4 dniach, a ustępuje po tygodniu
  • może wystąpić zespół oponowy, czyli wysoka gorączka, ból głowy, nudności i wymioty oraz zapalenie jąder

Leczenie: środki przeciwgorączkowe, przy zapaleniu jąder kortykosteroidy i niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz okłady z lodu; konieczne leżenie w łóżku
Powikłania: zapalenie ucha środkowego, stawów, jąder i najądrza; rzadziej zapalenie trzustki, jajników, mięśnia sercowego, nerwu słuchowego; bardzo rzadko - zapalenie mózgu; po zapaleniu jąder, które będzie nierozpoznane lub źle leczone, grozi bezpłodność; chłopcy chorują 3-5 razy częściej niż dziewczynki
Odporność: trudna do oceny; 5 proc. osób szczepionych nie wykształca żadnej
Szczepienia: w 13-14 miesiącu obowiązkowe; zalecane w 7 roku życia; nie szczepi się kobiet w ciąży
Gdy zachoruje dorosły: przy obrzęku ślinianek występuje sztywność karku, temperatura 38 st. C, trudności w przełykaniu; nie wolno odwodnić organizmu; mężczyzna może się stać bezpłodny.

Różyczka

Różyczkę wywołuje: wirus Rubella
Sposób zakażenia: drogą kropelkową, płód zaraża się od matki
Okres wylęgania: 14-21 dni
Okres zakaźności: około tygodnia przed wystąpieniem wysypki i 4 dni po nim
Izolacja: przez 7 dni po wystąpieniu wysypki

Objawy:

  • 24 godziny przed wysypką obrzęk węzłów chłonnych z tyłu głowy i przy uszach
  • plamisto-grudkowa, różowa wysypka na skórze - najpierw na twarzy, później na reszcie ciała (zazwyczaj znika po 3 dniach)
  • nieżyt gardła
  • gorączka występuje rzadko

Leczenie: zgodnie z objawami
Powikłania: u kobiet i starszych dziewczynek - zapalenie stawów (najczęściej drobnych stawów rąk), które ustępuje bez śladu; czasem zapalenie nerwów, a nawet mózgu
Odporność: długotrwała; nawroty są rzadkością; dzieci, kobiety, które były szczepione lub chorowały na różyczkę, mają wrodzoną odporność przez 6 miesięcy
Szczepienia: w Polsce tylko 13-letnie dziewczynki
Gdy zachoruje dorosły: u młodych mężczyzn wywołuje zapalenie jąder; bardzo niebezpieczna jest różyczka w ciąży (najbardziej w I trymestrze); konsekwencją zakażenia płodu może być poronienie lub wady układu krążenia, uszkodzenie wzroku (jaskra, zaćma, retinopatia), wodogłowie, upośledzenie umysłowe, niedorozwój kończyn u dziecka.

Nie przegap: Różyczka u dziecka

Odra

Odrę wywołują: RNA-wirusy
Sposób zakażenia: drogą kropelkową
Okres wylęgania: 7-18 dni, nie występują żadne objawy
Okres zakaźności: do wystąpienia wysypki
Izolacja: aż do wyzdrowienia, czyli 5 dnia od pojawienia się wysypki
Objawy: zależą od fazy choroby

1. w okresie zwiastunów lub nieżytowym (trwającym 3-4 dni):

  • gorączka powyżej 39 st. C
  • nieżyt nosa, gardła i krtani, suchy kaszel, zapalenie spojówek (światłowstręt, łzawienie)
  • w 3 dniu na śluzówce policzków widoczne są białe plamki (jak ziarenka piasku) z czerwoną obwódką, tzw. plamki Koplika
  • powiększenie węzłów chłonnych

2. w okresie wysypkowym (trwającym kolejne 3-4 dni)

  • nasilenie objawów zapalenia górnych dróg oddechowych, silne duszności, czasem sinica, przyspieszone tętno
  • wysypka wzdłuż linii włosów po kilkunastu godzinach obejmuje twarz i szyję; 3 dnia wysypka rozprzestrzenia się na całe ciało; 4 dnia zaczyna znikać w kolejności, w jakiej się pojawiła
  • u małych dzieci ból brzucha i biegunki

Leczenie: leki przeciwgorączkowe i przeciwkaszlowe, picie płynów, przy zapaleniu krtani - kortykosteroidy wziewne; przy zakażeniu bakteryjnym – antybiotyki
Powikłania: zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, rzadko zapalenie mięśnia sercowego, układu nerwowego (porażenie połowicze)
Odporność: nie jest trwała nawet po szczepieniach; niemowlęta, których matki chorowały, mają naturalną odporność przez 6 miesięcy
Szczepienie: obowiązkowe w 13-15 miesiącu i 10 roku życia dziecka
Gdy zachoruje dorosły: im pacjent starszy, tym groźniejszy przebieg choroby (dla chorych na serce może być śmiertelna); często dochodzi do zapalenia mózgu (w 15 proc. przypadków kończy się śmiercią), 25 proc. dorosłych ma trwałe uszkodzenia neurologiczne.

Bądź na bieżąco, sprawdź: Kalendarz szczepień

miesięcznik "Zdrowie"
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W nowym M jak Mama o tym, jaki wpływ na zdrowie mamy i dziecka ma cesarskie cięcie oraz jakie jest ryzyko ciąży po 40. roku życia. Przeczytaj również, jak wybrać najlepsze krzesełko do karmienia i jak skompletować eko-wyprawkę

Kup dostęp od 2,50 zł
okładka 10/19
KOMENTARZE