12 pytań o urlop wychowawczy: sprawdź, czy wiesz wszystko o urlopie wychowawczym

Urlop rodzicielski
fot.: thinkstockphotos.com
Urlop macierzyński, rodzicielski, wychowawczy. Warto dobrze poznać przepisy, aby wiedzieć, co się nam należy!

Czy urlop wychowawczy jest płatny i może wziąć każdy rodzic? Do kiedy trzeba go wykorzystać? Ile trwa urlop wychowaczy, kiedy trzeba złożyć wniosek, by go wykorzystać? Poznaj 12 pytań o urlop wychowawczy i sprawdź odpowiedzi.

Co to jest urlop wychowawczy?

urlop wychowawczy jest to przerwa w pracy w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, po tym, jak rodzice wykorzystają urlop macierzyński i urlop rodzicielski. A więc urlop dotyczy opieki nad starszym dzieckiem, już nie niemowlęciem.

Czy każdy pracujący rodzic może wziąć urlop wychowawczy?

Nie. Prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem ma pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę przez okres co najmniej sześciu miesięcy. Do tego okresu wlicza się również okresy zatrudnienia u poprzednich pracodawców. Z urlopu nie mogą skorzystać osoby zatrudnione na podstawie umowy-zlecenia czy te, które mają podpisane umowy o dzieło i pokrewne lub prowadzące własną działalność gospodarczą.

Czytaj także: Urlop macierzyński w Polsce: odpowiadamy na najczęstsze pytania

Jak długo trwa urlop wychowawczy? W jakim terminie trzeba go wykorzystać?

Maksymalny wymiar urlopu wychowawczego to 36 miesięcy. Od 2016 r. urlop ten można wykorzystać nie do chwili ukończenia przez dziecko 5 lat (jak było dotąd), ale do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Rodzicom dzieci niepełnosprawnych przysługuje też tzw. dodatkowy urlop wychowawczy. Taki rodzic (spełniający wymóg co najmniej 6-miesięcznego okresu zatrudnienia) bez względu na to, czy korzystał wcześniej z urlopu wychowawczego, czy nie – może skorzystać z dodatkowego urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat, do ukończenia przez dziecko 18. roku życia.

Czy z urlopu wychowawczego może skorzystać ojciec dziecka?

Tak. Urlop ten może zostać udzielony zarówno matce, jak i ojcu dziecka lub jego opiekunom. Z trzyletniego wymiaru urlopu wychowawczego każdemu z rodziców lub opiekunów przysługuje wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu – prawa tego nie można przenieść na drugiego z rodziców lub opiekunów. To znaczy, że jeden miesiąc urlopu jest przypisany rodzicowi na wyłączność, a więc np. jeśli tylko matka korzysta z urlopu, to może wziąć maksymalnie 35 miesięcy. Rodzice mogą też korzystać z urlopu jednocześnie – w takim przypadku łączny wymiar urlopu obojga rodziców nie może przekraczać całkowitego wymiaru urlopu (suma urlopu obojga rodziców nie może przekraczać 36 miesięcy).

Czytaj także: Urlopy dla rodziców: macierzyński, rodzicielski, wychowawczy - kiedy i co ci się należy

Co pracownik musi zrobić, aby dostać urlop wychowawczy?

Urlopu wychowawczego udziela się na wniosek pracownika, a pracodawca nie może odmówić jego udzielenia. Wniosek o urlop można napisać samodzielnie lub skorzystać z gotowych wzorów dostępnych w internecie. Trzeba go złożyć u pracodawcy co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu (przed 2 stycznia 2016 r. było to 14 dni).

Czy urlop wychowawczy można wziąć w kilku częściach?

Tak, można go podzielić maksymalnie na pięć części. Ale jeśli rodzic korzystał już w częściach z urlopu rodzicielskiego, to liczba wykorzystanych części wcześniejszego urlopu (maksymalnie dwie) obniża liczbę możliwych do wykorzystania części urlopu wychowawczego. A więc rodzic, który nie wykorzystał od razu po macierzyńskim całego urlopu rodzicielskiego, tylko wziął go w dwóch częściach, urlop wychowawczy może podzielić maksymalnie na trzy części.

Czy podczas urlopu wychowawczego rodzic dostaje zasiłek?

Z zasady urlop wychowawczy jest bezpłatny. Jedynie osobom (rodzinom), które otrzymują zasiłek rodzinny (a więc dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 674 zł miesięcznie), przysługuje dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Wysokość dodatku to 400 zł miesięcznie. Dodatek przysługuje nie dłużej niż przez okres 24 miesięcy. Jeżeli osoba na urlopie wychowawczym sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem (urodzonym podczas jednego porodu), okres ten ulega wydłużeniu do 36 miesięcy, a do 72 miesięcy – jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem niepełnosprawnym. W przypadku jednoczesnego korzystania z urlopu przez oboje rodziców lub opiekunów prawnych przysługuje jeden dodatek. Dodatek nie przysługuje, jeżeli:

1) bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego matka czy ojciec pozostawali w stosunku pracy przez okres krótszy niż sześć miesięcy;

2) rodzic podjął lub kontynuuje pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w czasie urlopu wychowawczego;

3) dziecko zostało umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez okres dłuższy niż pięć dni w tygodniu;

4) w okresie urlopu wychowawczego rodzic korzysta z zasiłku macierzyńskiego.

Jeśli rodzic na urlopie wychowawczym opiekuje się bliźniętami (trojaczkami itd.), dodatek także wynosi 400 zł czy wielokrotność tej kwoty?

Niestety, ustawodawca nie wprowadził precyzyjnych regulacji wyjaśniających, czy dodatek przyznaje się niezależnie od liczby dzieci urodzonych w trakcie jednego porodu, czy na każde dziecko odrębnie. Z tego powodu w orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiły się sprzeczne interpretacje. 1,5 roku temu Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że w takich sytuacjach dodatek przysługuje do zasiłku rodzinnego na każde z dzieci (wyrok NSA z 26.06.2014 r., sygnatura akt I OPS 15/13).

Czy można zwolnić z pracy osobę przebywającą na urlopie wychowawczym?

Nie, pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Czy przebywając na urlopie, można podjąć pracę zarobkową?

W czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową (u dotychczasowego lub innego pracodawcy) albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. W razie ustalenia, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, pracodawca wzywa pracownika do stawienia się do pracy w terminie przez siebie wskazanym, nie później jednak niż w ciągu 30 dni od dnia uzyskania takiej wiadomości i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od dnia wezwania.

Czy rodzic może skrócić urlop wychowawczy w jego trakcie?

Pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego w każdym czasie – za zgodą pracodawcy lub po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy – najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego powrotu do pracy. Po zakończeniu urlopu wychowawczego pracodawca ma obowiązek dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed urlopem.

Co się dzieje, gdy matka przebywająca na urlopie wychowaczym zachodzi w ciążę? Czy może zamienić urlop na zwolnienie lekarskie (jeśli są wskazania medyczne)?

W takiej sytuacji urlop wychowawczy nie ulega przerwaniu, a po porodzie matce przysługuje zasiłek macierzyński na drugie dziecko. Natomiast zasiłek chorobowy w trakcie przebywania na urlopie wychowawczym – nawet w związku z koniecznością udania się na zwolnienie lekarskie z powodu zagrożonej ciąży – nie przysługuje. Wówczas częstą praktyką (choć nie zawsze uczciwą wobec pracodawcy) stosowaną przez pracownice jest przerwanie urlopu wychowawczego i przedłożenie pracodawcy już w pierwszym planowanym dniu pracy zwolnienia lekarskiego. W ten sposób uzyskują prawo do zasiłku chorobowego na czas ciąży.

Aktualizacja: 2016-08-02 Publikacja: 2016-02-28
fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij g+skomentuj
forum.mjakmama.pl
wejdź na forum
Serwis mjakmama.pl ma charakter edukacyjny! Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.
Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.